en-gb	Institutional and other horizontal arrangements
cy-gb	Trefniadau Sefydliadol a Threfniadau Llorweddol Eraill

en-gb	Part V:
cy-gb	Rhan V:

en-gb	Forward Process
cy-gb	Proses Arfaethedig

en-gb	Welsh Government EU Exit Publications
cy-gb	Cyhoeddiadau Llywodraeth Cymru ar Ymadael â’r UE

en-gb	UK Government Proposals For Post Brexit EU Trading Arrangements:
cy-gb	Cynigion Llywodraeth y DU ar gyfer Trefniadau Masnachu â’r UE ar ôl Brexit:

en-gb	Economic Implications
cy-gb	Goblygiadau Economaidd

en-gb	© Crown copyright 2010 WG39807 Digital ISBN:
cy-gb	© Hawlfraint y Goron 2010 WG39807 ISBN digidol:

en-gb	978-1-83933-930-1
cy-gb	978-1-83933-928-8

en-gb	  |  The Future UK/EU Relationship:
cy-gb	  |  Y Berthynas rhwng y DU a’r UE yn y Dyfodol:

en-gb	1  First Minister’s Foreword
cy-gb	1  Rhagair y Prif Weinidog

en-gb	Since the EU referendum of 2016 the Welsh Government has been guided by the clear intention of protecting Wales’ future in whatever circumstances Brexit creates.
cy-gb	Ers  y refferendwm ar yr UE yn 2016 mae Llywodraeth Cymru wedi cael ei llywio gan fwriad clir  i ddiogelu dyfodol Cymru o dan ba amgylchiadau bynnag y mae Brexit yn eu creu.

en-gb	It is now clear that as the UK is leaving the European Union, although it is not on the terms we would wish, our focus must look to the future.
cy-gb	Mae’n amlwg  bellach, gan fod y Deyrnas Unedig yn ymadael â’r Undeb Ewropeaidd – er nad yw hynny ar y  telerau y byddem yn eu dymuno – bod rhaid inni droi ein sylw at y dyfodol.

en-gb	The UK Government will soon begin negotiations with the EU on a permanent long-term agreement.
cy-gb	Cyn hir, bydd Llywodraeth y DU yn dechrau negodiadau â’r UE ynghylch cytundeb hirdymor parhaol.

en-gb	This agreement is of vital importance to Wales.
cy-gb	Mae’r cytundeb hwn yn hanfodol bwysig i Gymru.

en-gb	It will determine the basis of our future trade, and our broader relationship with the EU, for decades to come.
cy-gb	Bydd yn pennu sail ein masnach yn y dyfodol, a’n perthynas ehangach â’r UE, am ddegawdau i ddod.

en-gb	The UK Government will base its negotiation strategy on the platform set out in the Political Declaration, yet the evidence is clear that the further the UK moves away from the economic integration provided by the EU Single Market and Customs Union the greater will be the economic damage.
cy-gb	Bydd Llywodraeth y DU yn seilio ei strategaeth negodi ar yr hyn a nodir yn y Datganiad Gwleidyddol, ond mae’r dystiolaeth yn glir mai’r pellaf y mae’r DU yn symud oddi wrth yr integreiddio economaidd y mae Marchnad Sengl ac Undeb Tollau’r UE yn ei ddarparu, y mwyaf fydd y niwed economaidd.

en-gb	The EU has been and will continue to be our most important trading partner.
cy-gb	Yr UE yw ein partner masnachu pwysicaf, a bydd yn parhau i fod felly.

en-gb	The  stakes could not be higher.
cy-gb	Ni allai mwy fod yn y fantol.

en-gb	Given this, we will continue to challenge any approach to the negotiations which prioritises the ability of the UK to diverge from EU regulatory standards.
cy-gb	O ystyried hynny, byddwn yn parhau i herio unrhyw ddull o ymdrin â’r negodiadau sy’n rhoi blaenoriaeth i allu’r DU i symud oddi wrth safonau rheoleiddiol yr UE.

en-gb	Such an approach would be deeply flawed and would seriously damage Wales.
cy-gb	Byddai dull o’r fath yn ddiffygiol iawn ac yn niweidio Cymru yn ddifrifol.

en-gb	Rather, we need to preserve the best of what Europe has achieved.
cy-gb	Yn hytrach, mae angen inni ddiogelu’r gorau o’r hyn y mae Ewrop wedi’i gyflawni.

en-gb	This includes alignment with the highest standards of environmental protection which have delivered cleaner air, beaches and water and maintaining or improving levels of protection for workers.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cydweddu â’r safonau uchaf o ran diogelu’r amgylchedd sydd wedi sicrhau aer, traethau a dŵr glanach, a chynnal neu godi lefelau diogelu gweithwyr.

en-gb	The UK Government claims it wants to maintain high standards and we will hold them to their word.
cy-gb	Mae Llywodraeth y DU yn honni ei bod am gynnal safonau uchel a byddwn yn mynnu ei bod yn cadw at ei gair.

en-gb	We will therefore oppose any agenda of deregulation, which will damage consumers’ interests.
cy-gb	Byddwn felly yn gwrthwynebu unrhyw agenda ddadreoleiddio, a fydd yn peri niwed i fuddiannau pobl.

en-gb	We reject a version of Brexit based on a low-wage, low job security, low regulation Britain, chained to an economic model of growing inequality.
cy-gb	Rydym yn gwrthod fersiwn o Brexit sydd wedi’i seilio ar Brydain sydd â chyflogau isel, sicrwydd isel o ran swyddi a llai o reoleiddio ac sy’n gaeth i fodel economaidd o anghydraddoldeb cynyddol.

en-gb	We want a post-Brexit future for Wales of respect for all our citizens and communities.
cy-gb	Rydym am weld dyfodol i Gymru ar ôl Brexit sy’n parchu ein holl ddinasyddion a chymunedau.

en-gb	Wales embraces Europe, its citizens and the wider world.
cy-gb	Mae Cymru yn cofleidio Ewrop, ei dinasyddion a’r byd ehangach.

en-gb	We recognise the valuable contribution that EU citizens have made and will continue to make to our economy, to the delivery of public services and to our communities.
cy-gb	Rydym yn cydnabod y cyfraniad gwerthfawr y mae dinasyddion yr UE wedi’i wneud ac y byddant yn parhau i’w wneud at ein heconomi, at ddarparu gwasanaethau cyhoeddus ac at ein cymunedau.

en-gb	We want an economic relationship based on partnership with our European neighbours and competition based on a level playing field.
cy-gb	Rydym am gael perthynas economaidd sy’n seiliedig ar bartneriaeth â’n cymdogion yn Ewrop ac ar gystadleuaeth deg.

en-gb	We encourage our businesses to trade globally and benefit from our rapid growth, and we continue to welcome, value and support investors from around the world.
cy-gb	Rydym yn annog ein busnesau i fasnachu’n fyd-eang a manteisio ar ein twf cyflym, ac rydym yn parhau i groesawu, gwerthfawrogi a chefnogi ein buddsoddwyr o bob cwr o’r byd.

en-gb	To make all this happen, it is essential that the Welsh Government is involved in the negotiations to protect the interests of Wales, including the manufacturing sector, agri-food and traded services.
cy-gb	Er mwyn cyflawni hyn i gyd, mae’n hanfodol bod Llywodraeth Cymru yn rhan o’r negodiadau i ddiogelu buddiannau Cymru, gan gynnwys y sector gweithgynhyrchu, bwyd-amaeth a gwasanaethau a fasnachir.

en-gb	We need an agreement which reflects the interests of Wales and the United Kingdom.
cy-gb	Mae angen cytundeb arnom sy’n adlewyrchu buddiannau Cymru a’r DU gyfan.

en-gb	And the UK needs to continue as an economic union underpinned by mutual respect for the responsibilities of all governments of the Union.
cy-gb	Ac mae angen i’r DU barhau’n undeb economaidd sydd wedi’i seilio ar barch o bob ochr tuag at gyfrifoldebau pob un o lywodraethau’r Undeb.

en-gb	We do not believe it is possible to achieve the right agreement in only a few months of negotiations.
cy-gb	Nid ydym yn credu bod modd sicrhau’r cytundeb gorau mewn ychydig fisoedd o negodiadau yn unig.

en-gb	The insistence that the UK Government will not seek an extension to the transition period if it is needed is reckless and underplays the challenges that lie ahead.
cy-gb	Mae penderfyniad Llywodraeth y DU i beidio â cheisio estyniad i’r cyfnod pontio, os bydd ei angen, yn fyrbwyll ac yn dangos diffyg cydnabyddiaeth o’r heriau sydd i ddod.

en-gb	We will continue to argue that the Government should leave open the possibility for an extension beyond the arbitrary deadline of December 2020 as provided for by the Withdrawal Agreement so that the priority is the best negotiated deal, not adhering to a random deadline.
cy-gb	Byddwn yn parhau i ddadlau y dylai Llywodraeth y DU adael y posibilrwydd yn agored am estyniad y tu hwnt i ddyddiad terfyn mympwyol Rhagfyr 2020 fel y mae’r Cytundeb Ymadael yn darparu ar ei gyfer. Byddai hynny’n sicrhau mai negodi’r fargen orau posibl fyddai’r flaenoriaeth, nid cadw at ddyddiad terfyn a bennwyd ar hap.

en-gb	In this paper, we explain how all this can be best taken forward in a way which protects vital Welsh interest.
cy-gb	Yn y papur hwn, rydym yn egluro’r ffordd orau o fwrw ymlaen â’r holl elfennau hyn mewn modd sy’n gwarchod buddiannau hanfodol Cymru.

en-gb	We make it clear that changes are needed to protect the economic, social and environmental interests of Wales and the whole UK.
cy-gb	Rydym yn ei gwneud yn glir bod angen newidiadau er mwyn gwarchod buddiannau economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol Cymru a’r DU gyfan.

en-gb	We will continue to seek to influence the UK position and continue to call for a formal end-to-end role in the negotiations, starting from agreeing the negotiation mandates through to final agreement.
cy-gb	Byddwn yn parhau i geisio dylanwadu ar safbwynt y DU ac yn parhau i alw am rôl ffurfiol yn y negodiadau o’r dechrau i’r diwedd, o’r broses o gytuno ar y mandadau negodi hyd at y cytundeb terfynol.

en-gb	The UK Government alone cannot speak on behalf of the whole UK:
cy-gb	Ni all Llywodraeth y DU ar ei phen ei hunan siarad ar ran y DU gyfan:

en-gb	the voice of the devolved governments must be  heard.
cy-gb	rhaid i lais y llywodraethau datganoledig gael ei glywed hefyd.

en-gb	The Future UK/EU Relationship:
cy-gb	Y Bethynas rhwng y DU a’r UE yn y Dyfodol:

en-gb	Negotiating Priorities for Wales |
cy-gb	Blaenoriaethau Negodi i Gymru |

en-gb	With the UK set to leave the EU on 31 January, the negotiations on the UK’s future relationship with the EU will begin.
cy-gb	Bydd y DU yn ymadael â’r UE ar 31 Ionawr, ac felly bydd y negodiadau ynghylch y berthynas rhwng y DU â’r UE yn y dyfodol yn dechrau.

en-gb	We strongly believe the timetable for those negotiations should be flexible enough to support both parties reaching the right agreement.
cy-gb	Rydym yn credu’n gryf y dylai’r amserlen ar gyfer y negodiadau hynny fod yn ddigon hyblyg i helpu’r ddwy ochr i ddod i’r cytundeb cywir.

en-gb	The decision by the UK Government to rule out extending the transition period is reckless and only serves to artificially constrain the negotiations.
cy-gb	Mae penderfyniad Llywodraeth y DU i ddiystyru’r posibilrwydd o ymestyn y cyfnod pontio yn fyrbwyll, ac ni fydd ond yn cyfyngu ar y negodiadau mewn modd artiffisial.

en-gb	We must rule out the possibility of a cliff edge in December 2020 should a comprehensive agreement not be reached over the coming year.
cy-gb	Rhaid inni osgoi’r posibil rwydd o syrthio dros ddibyn arall ym mis Rhagfyr 2020 os na cheir cytundeb cynhwysfawr dros y flwyddyn nesaf.

en-gb	The Welsh Government recognises that the UK Government has a mandate to base the UK’s future relationship on the Political Declaration agreed with the EU in October 2019.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod gan Lywodraeth y DU fandad i seilio perthynas y DU yn y dyfodol ar y Datganiad Gwleidyddol y cytunodd yr UE iddo ym mis Hydref 2019.

en-gb	However, given the importance of our relationships with the EU we believe in a number of important areas the UK’s future relationship with the EU needs to be closer and deeper than as set out in the Political Declaration.
cy-gb	Fodd bynnag, o ystyried pwysigrwydd ein cysylltiadau â’r UE, rydym yn credu bod nifer o feysydd pwysig o ran y berthynas rhwng y DU a’r UE y dylid edrych yn agosach ac yn fanylach arnynt na’r hyn a nodir yn y Datganiad Gwleidyddol.

en-gb	These are summarised in the following points:
cy-gb	Ceir crynodeb o’r rhain yn y pwyntiau canlynol:

en-gb	Given the overwhelming importance of the EU markets to our economy particularly Wales’ manufacturing, agriculture and services sectors the UK must prioritise EU markets over trade arrangements with other countries;
cy-gb	O ystyried pwysigrwydd aruthrol marchnadoedd yr UE i’n heconomi, yn enwedig i sector gweithgynhyrchu, sector amaethyddiaeth a sector gwasanaethau Cymru, rhaid i’r DU flaenoriaethu marchnadoedd yr UE dros drefniadau masnach â gwledydd eraill.

en-gb	While we recognise our future relationship with the EU will be based on a Free Trade Agreement, the UK must have the fullest access to EU markets without tariffs and non-tariff barriers must be minimised.
cy-gb	Er ein bod yn cydnabod y bydd ein perthynas â’r UE yn y dyfodol yn seiliedig ar Gytundeb Masnach Rydd, rhaid i’r DU gael mynediad mor gyflawn â phosibl at farchnadoedd yr UE, gan gael gwared ar dariffau a lleihau’r rhwystrau di-dariff.

en-gb	Agreeing to a broad level playing field with the EU to ensure open and fair competition including alignment on environmental, social and labour market standards;
cy-gb	Dod i gytundeb cyffredinol teg â’r UE i sicrhau cystadleuaeth agored a theg, gan gynnwys cydweddiad o ran safonau amgylcheddol, safonau cymdeithasol a safonau’r farchnad lafur

en-gb	Dynamic alignment with EU rules and regulations necessary to ensure no new trade barriers come into force;
cy-gb	Sicrhau cydweddiad dynamig â rheolau a rheoliadau’r UE i ofalu na ddaw unrhyw rwystraunewydd rhag masnachu i rym

en-gb	Participation in EU bodies and agencies such as the European Chemicals Agency to support dynamic alignment;
cy-gb	Bod yn rhan o gyrff ac asiantaethau’r UE, fel yr Asiantaeth Gemegion Ewropeaidd, i gefnogi cydweddiad dynamig

en-gb	Ensuring that the choices regarding governance of our future relationship, and the UK’s future immigration framework reflect the prioritisation of EU markets.
cy-gb	– Sicrhau bod y dewisiadau o ran llywodraethiant ein perthynas yn y dyfodol, a fframwaith mewnfudo y DU yn y dyfodol, yn adlewyrchu’r flaenoriaeth a roddir i farchnadoedd yr UE.

en-gb	The fullest possible future security partnership that replicates as far as possible current arrangements including internal and external cooperation;
cy-gb	Sicrhau bod partneriaeth ddiogelwch y dyfodol mor gyflawn â phosibl a’i bod yn efelychu’r trefniadau presennol gymaint â phosibl, gan gynnwys cydlyniad mewnol ac allanol.

en-gb	Continued participation in important EU programmes, including but not limited to, Erasmus+, Horizon Europe, Creative Europe and INTERREG.
cy-gb	Parhau i gymryd rhan yn rhaglenni pwysig yr UE, gan gynnwys Erasmus+, Horizon Ewrop, Ewrop Greadigol ac INTERREG, i enwi dim ond rhai.

en-gb	Recognition that devolved governments may seek to be involved in EU programmes even if some or all of the rest of the United Kingdom does not choose to.
cy-gb	Cydnabod y bydd llywodraethau datganoledig yn awyddus i fod yn rhan o raglenni’r UE, hyd yn oed os bydd rhai o wledydd eraill y Deyrnas Unedig, neu bob un ohonynt, yn dewis peidio â gwneud hynny.

en-gb	Urgent need to obtain a positive adequacy assessment from the EU to secure data flows;
cy-gb	Mae angen brys i gael asesiad digonolrwydd cadarnhaol gan yr UE i ddiogelu llif data.

en-gb	Finally, the Devolved Governments must be fully involved in the negotiations and in the Joint Committee that will oversee the implementation of the agreements.
cy-gb	I gloi, rhaid i’r Llywodraeth Ddatganoledig gymryd rhan lawn yn y negodiadau ac yn y Cyd-bwyllgor a fydd yn goruchwylio’r broses o roi’r trefniadau ar waith.

en-gb	The Future UK/EU Relationship Negotiating Priorities for Wales
cy-gb	3  Y Berthynas rhwng y DU a’r UE yn y Dyfodol: Blaenoriaethau Negodi i Gymru

en-gb	The "Political Declaration" is a document attached to the EU-UK Agreement on UK Withdrawal from the EU.
cy-gb	Dogfen yw’r “Datganiad Gwleidyddol” sy’n gysylltiedig â Chytundeb yr UE a’r DU ar Ymadawiad y DU â’r UE

en-gb	The Political Declaration  outlines the framework for the future relationship between EU and UK.
cy-gb	Mae’r Datganiad Gwleidyddol  yn amlinellu’r fframwaith ar gyfer y berthynas rhwng yr UE a’r DU yn y dyfodol.

en-gb	The document is political in nature and does not form a legally binding part of the agreement;
cy-gb	Dogfen wleidyddol ei natur yw hi ac nid yw’n ffurfio rhan gyfreithiol rwymol o’r cytundeb;

en-gb	it sets out, rather, the terms within which future negotiations on a longer term deal should take place.
cy-gb	yn hytrach, mae’n nodi’r telerau ar gyfer cynnal negodiadau yn y dyfodol ynghylch cytundeb mwy hirdymor.

en-gb	Political Declaration – outline structure
cy-gb	Datganiad Gwleidyddol – strwythur bras

en-gb	The Political Declaration is structured into five parts outlining various aspects of a future relationship between the UK and the EU.
cy-gb	Mae’r Datganiad Gwleidyddol wedi’i rannu’n bum rhan sy’n amlinellu agweddau amrywiol  ar y berthynas rhwng y DU a’r UE yn y dyfodol.

en-gb	Initial Provisions
cy-gb	Darpariaethau Cychwynnol

en-gb	This Part outlines some high level principles for the basis of cooperation between the UK and the EU identifying some cross cutting areas that underpin that cooperation including data flows and participation in EU programmes.
cy-gb	Mae’r Rhan hon yn amlinellu egwyddorion lefel uchel i fod yn sail ar gyfer cydweithredu rhwng y DU a’r UE gan nodi meysydd trawsbynciol sy’n sylfaenol i’r cydweithredu hwnnw gan gynnwys llif data a chyfranogi yn rhaglenni’r UE.

en-gb	This Part covers the future economic partnership between the UK and the EU covering the movement of goods, services, capital, people and specific sectoral areas of economic interest.
cy-gb	Mae’r Rhan hon yn ymdrin â phartneriaeth economaidd y DU a’r UE yn y dyfodol gan gynnwys symud nwyddau, gwasanaethau, cyfalaf, pobl a meysydd sectorol penodol o fudd economaidd.

en-gb	This Part outlines the future ambitions for security partnership and coordination covering external and internal, domestic security as well as specific areas of thematic security such as health, cyber and civil protection.
cy-gb	Mae’r Rhan hon yn amlinellu uchelgeisiau’r dyfodol ar gyfer partneriaeth diogelwch a chydweithredu gan gynnwys diogelwch allanol a domestig, yn ogystal â meysydd penodol o ddiogelwch thematig megis iechyd, seiber a diogelwch sifil.

en-gb	Institutional and Other Horizontal Agreements
cy-gb	Trefniadau Sefydliadol a Threfniadau Llorweddol Eraill

en-gb	This Part outlines the possible governance arrangements to ensure the proper functioning of the future relationships agreed.
cy-gb	Mae’r Rhan hon yn amlinellu’r trefniadau llywodraethu posibl i sicrhau bod y berthynas y cytunwyd arni at y dyfodol yn gweithio’n briodol.

en-gb	The final Part outlines the next steps to seek to reach agreement on the matters covered in the other parts of the Political Declaration.
cy-gb	Mae’r Rhan olaf yn amlinellu’r camau nesaf i geisio dod i gytundeb ar y materion sydd yn y rhannau eraill o’r Datganiad Gwleidyddol.

en-gb	The Welsh Government has mapped out a set of positions which reflect Wales’ interests with great consistency over the last years.
cy-gb	Dros y blynyddoedd diwethaf, mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno set o safbwyntiau sy’n adlewyrchu buddiannau Cymru, gan wneud hynny mewn modd cyson iawn.

en-gb	We described our approach comprehensively in Securing Wales’ Future  (January 2017) which set out the least damaging form of Brexit.
cy-gb	Disgrifiwyd ein hymagwedd yn gynhwysfawr yn ein Papur Gwyn  Diogelu Dyfodol Cymru  (Ionawr 2017) a amlinellodd y ffurf leiaf niweidiol ar Brexit.

en-gb	In addition, we have provided more detailed policy positions through a range of white papers and documents which are listed at Annex A.
cy-gb	Yn ogystal, rydym wedi darparu safbwyntiau polisi manylach drwy bapurau gwyn a dogfennau amrywiol a restrir yn Atodiad A.

en-gb	The Welsh Government has consistently identified six key points central to Wales’ future interests:
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi chwe phwynt allweddol yn gyson sy’n ganolog i fuddiannau Cymru yn y dyfodol:

en-gb	Single Market and International Trade
cy-gb	Y Farchnad Sengl a Masnach Ryngwladol

en-gb	Migration
cy-gb	Mudo

en-gb	Finance and investment
cy-gb	Cyllid a buddsoddi

en-gb	Constitutional issues
cy-gb	Materion cyfansoddiadol

en-gb	Social and environmental protection
cy-gb	Mesurau diogelu cymdeithasol ac amgylcheddol

en-gb	Transitional arrangements
cy-gb	Trefniadau pontio

en-gb	All of these points will need to be addressed if the economic, social and environmental fabric of Wales is not to be eroded as a result of leaving the EU.
cy-gb	Bydd angen rhoi sylw i’r holl bwyntiau hyn er mwyn sicrhau na fydd gwead economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol Cymru yn cael ei erydu o ganlyniad i ymadael â’r UE.

en-gb	This paper comments on the Political Declaration from the perspective of the Welsh Government.
cy-gb	Mae’r papur hwn yn ymdrin â’r Datganiad Gwleidyddol o safbwynt Llywodraeth Cymru.

en-gb	In doing so we recognise that the UK Government has a mandate to base the negotiations on the Political Declaration as set out but we also believe that a future agreement with the European Union must reflect and protect the interests of Wales and the United Kingdom as a whole.
cy-gb	Wrth wneud hynny, rydym yn cydnabod bod gan Lywodraeth y DU fandad i seilio’r negodiadau ar y Datganiad Gwleidyddol fel y mae ond credwn hefyd fod rhaid i gytundeb â’r UE yn y dyfodol adlewyrchu a diogelu buddiannau Cymru a’r DU gyfan.

en-gb	While there remains the opportunity to shape a range of future relationships with the EU based on the current Political Declaration we urge the UK Government to recognise the strength of the arguments advanced by the Welsh Government.
cy-gb	Er bod cyfle o hyd i siapio sawl math o berthynas â’r UE yn y dyfodol yn seiliedig ar y Datganiad Gwleidyddol presennol, rydym yn cymell Llywodraeth y DU i gydnabod cryfder y dadleuon a gyflwynir gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	We believe that the approach we outline will help protect Welsh and UK prosperity.
cy-gb	Credwn y bydd y dull a amlinellir gennym yn helpu i ddiogelu ffyniant Cymru a’r DU.

en-gb	We recognise that the Political Declaration is a high level statement of ambition for the future relationship.
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod y Datganiad Gwleidyddol yn ddatganiad lefel uchel o uchelgais ar gyfer y berthynas yn y dyfodol.

en-gb	More detailed issues will need to be resolved in the coming months of negotiation.
cy-gb	Bydd angen mynd i’r afael â materion manylach yn y misoedd nesaf o negodi.

en-gb	We will set out the Welsh Government’s detailed negotiation positions as these talks between the UK and the EU progress.
cy-gb	Byddwn yn amlinellu safbwyntiau negodi manwl Llywodraeth Cymru wrth i’r trafodaethau hyn rhwng y DU a’r UE fynd rhagddynt.

en-gb	Basis for Cooperation
cy-gb	Sail Cydweithredu

en-gb	The Welsh Government concurs with the core values and rights set out in paragraphs 6 and 7 of the Political Declaration.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cytuno â’r gwerthoedd a’r hawliau craidd a nodir ym mharagraffau 6 a 7 o’r Datganiad Gwleidyddol.

en-gb	The UK as part of the EU has developed shared values for human rights and fundamental freedoms, democratic principles, the rule of law and support for non-proliferation.
cy-gb	Mae’r DU fel rhan o’r UE wedi datblygu gwerthoedd ar y cyd ynglŷn â hawliau dynol a rhyddidau sylfaenol, egwyddorion democrataidd, rheolaeth y gyfraith a chefnogaeth i atal twf arfau niwclear.

en-gb	We welcome the commitment that our future relationship will be underpinned by these shared values.
cy-gb	Croesawn yr ymrwymiad y bydd ein perthynas yn y dyfodol wedi’i seilio ar y gwerthoedd ar y cyd hyn.

en-gb	We further state that Wales, and the United Kingdom as a whole, is a European nation and that this is a matter of values, economic interests and family and friendship as much as geography.
cy-gb	Nodwn ymhellach fod Cymru, a’r DU gyfan, yn genedl Ewropeaidd a bod hyn yn fater o werthoedd, buddiannau economaidd a theulu a chyfeillgarwch gymaint ag y mae’n fater o ddaearyddiaeth.

en-gb	Areas of Shared Interest
cy-gb	Meysydd o Fudd Cyffredin

en-gb	Paragraph 11 sets out a broad spectrum for potential UK participation in EU programmes and initiatives and recognises the need for ‘a fair and appropriate financial contribution’ from the UK.
cy-gb	Mae paragraff 11 yn amlinellu sbectrwm eang ar gyfer cyfranogiad posibl y DU yn rhaglenni a mentrau’r UE gan gydnabod yr angen am gyfraniad ariannol teg a phriodol gan y DU.

en-gb	The text specifies ‘areas such as science and innovation, youth, culture and education’.
cy-gb	Mae’r testun yn nodi meysydd penodol megis gwyddoniaeth ac arloesi, ieuenctid, diwylliant ac addysg.

en-gb	The Welsh Government has consistently emphasised as a priority the need for continuing access to EU programmes which have brought demonstrable benefits to Wales, such as Horizon 2020, Erasmus+ and Creative Europe.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi pwysleisio yn gyson bod angen i fynediad barhau at raglenni’r UE sydd wedi dod â buddion amlwg i Gymru, megis Horizon 2020, Erasmus +  ac Ewrop Greadigol, a bod hynny’n flaenoriaeth.

en-gb	The funding from EU programmes is hugely important to Wales, driving economic growth and jobs.
cy-gb	Mae’r cyllid o raglenni’r UE o bwys enfawr i Gymru, gan ysgogi twf economaidd a swyddi.

en-gb	This funding also enables the Welsh Government to leverage additional resources from both public and private sources.
cy-gb	Mae’r cyllid hwn hefyd yn galluogi Llywodraeth Cymru i ddenu adnoddau ychwanegol o ffynonellau cyhoeddus a phreifat.

en-gb	During the referendum campaign voters in Wales were assured that leaving the EU would not result in Wales being worse off.
cy-gb	Yn ystod ymgyrch y refferendwm rhoddwyd sicrwydd i bleidleiswyr Cymru na fyddai Cymru ar ei cholled yn sgil ymadael â’r UE.

en-gb	It is vital this promise is honoured.
cy-gb	Rhaid gwireddu’r addewid hwn.

en-gb	The UK Government should be ambitious, and push for unique arrangements with the EU which allow for UK participation in all EU programmes should it choose to and not limited to those topics covered in the Political Declaration.
cy-gb	Dylai Llywodraeth y DU fod yn uchelgeisiol, a phwyso am drefniadau unigryw â’r DU sy’n caniatáu i’r DU gyfranogi yn holl raglenni’r UE os yw’n dewis gwneud hynny ac nid yn gyfyngedig i’r pynciau hynny sydd yn y Datganiad Gwleidyddol.

en-gb	The UK Government must recognise the benefits that  investment and collaboration from EU programmes have facilitated.
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth y DU gydnabod y manteision y mae’r buddsoddiad a’r cydweithio yn sgil rhaglenni’r UE wedi’u hwyluso.

en-gb	A narrow assessment of financial costs and benefits does not capture the value that cooperation brings to both the UK and our European partners.
cy-gb	Nid yw asesiad cul o gostau a buddion ariannol yn adlewyrchu’r gwerth y mae’r cydweithredu hwnnw yn ei roi i’r DU a’n partneriaid Ewropeaidd.

en-gb	The future relationship with the EU should explicitly recognise that Devolved Governments may seek to be involved in EU programmes (current and/ or future) directly, even where some or all of the rest of the United Kingdom does not choose to.
cy-gb	Dylai’r berthynas â’r UE yn y dyfodol gydnabod yn benodol y gallai’r Gweinyddiaethau Datganoledig fod yn awyddus i gyfranogi yn rhaglenni’r UE (y rhai presennol a/neu rai yn y dyfodol) yn uniongyrchol, hyd yn oed pan fo rhan o’r DU neu’r DU gyfan yn dewis peidio â gwneud hynny.

en-gb	Where the funding to participate in such programmes has previously been held centrally, we must receive our share of these resources as an additional allocation to the Welsh Government’s bloc grant.
cy-gb	Pan fo’r cyllid i gyfranogi mewn rhaglenni o’r fath wedi’i ddal yn ganolog yn flaenorol, rhaid inni gael ein cyfran ni o’r adnoddau hynny drwy ddyraniad ychwanegol at grant bloc Llywodraeth Cymru.

en-gb	In addition, for those programmes where continued participation is not possible, the UK Government must replace EU funding that would otherwise have come to Wales.
cy-gb	Yn ogystal, ar gyfer y rhaglenni hynny lle nad yw’n bosibl parhau i gyfranogi ynddynt, rhaid i Lywodraeth y DU ddarparu cyllid yn lle cyllid yr UE a fyddai fel arall wedi dod i Gymru.

en-gb	We will oppose any moves by the UK Government which would seek to bypass the devolution settlement and take away decisions and funding that has been under Welsh Government control for nearly 20 years.
cy-gb	Byddwn yn gwrthwynebu unrhyw gamau gan Lywodraeth y DU a fyddai’n ceisio osgoi’r setliad datganoli a chipio penderfyniadau a chyllid sydd wedi bod o dan reolaeth Llywodraeth Cymru ers bron i 20 mlynedd.

en-gb	We welcome the text indicating the UK intention ‘to explore options for a future relationship with the European Investment Bank (EIB)’.
cy-gb	Croesawn y testun sy’n dynodi bwriad y DU i ymchwilio i opsiynau ar gyfer perthynas â Banc Buddsoddi Ewrop (EIB) yn y dyfodol.

en-gb	The Welsh Government has a strong record of partnership with the EIB and the Bank has provided significant investment in Wales.
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru hanes cryf o bartneriaeth â’r EIB ac mae’r Banc wedi buddsoddi’n sylweddol yng Nghymru.

en-gb	In our original Brexit White paper, Securing Wales’ Future, the Welsh Government made a strong case for a continuing partnership with the EIB and we see no reason why this should not also be the ambition of the UK Government.
cy-gb	Yn ein Papur Gwyn gwreiddiol ar Brexit, Diogelu Dyfodol Cymru, cyflwynodd Llywodraeth Cymru ddadl gref dros bartneriaeth barhaus â’r EIB ac ni welwn reswm pam na ddylai Llywodraeth y DU arddel yr uchelgais honno hefyd.

en-gb	Wales also shares an interest in maintaining the strong and productive relationships and joint work underpinned by the IrelandWales INTERREG programme.
cy-gb	Mae Cymru hefyd yn rhannu budd mewn cynnal y berthynas gref a chynhyrchiol a’r gwaith ar y cyd y mae rhaglen INTERREG Iwerddon-Cymru yn eu cynnig.

en-gb	The Welsh Government currently participates in the IrelandWales Programme, a strand of INTERREG worth £100m over the lifetime of the programme (2014-20).
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae Llywodraeth Cymru yn cyfranogi yn Rhaglen Iwerddon-Cymru, sy’n elfen o INTERREG sy’n werth £100m dros oes y rhaglen (2014-20).

en-gb	This money is invested in mutually beneficial projects across the IrelandWales maritime border and has produced clearly identifiable economic benefits.
cy-gb	Caiff y cyllid hwn ei fuddsoddi mewn prosiectau sydd o fudd i’r ddwy ochr ar draws ffin forol Iwerddon-Cymru gan greu buddion economaidd amlwg.

en-gb	The Welsh Government argues that systematic programmed activity across the Irish Sea will be more important, not less, with the UK outside the EU.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn dadlau y bydd gweithgarwch systematig rhaglenni ar draws Môr Iwerddon yn bwysicach pan fydd y DU y tu allan i’r UE, nid yn llai pwysig.

en-gb	This EastWest dimension will complement the North-South element of the PEACE programme.
cy-gb	Bydd yr elfen Dwyrain-Gorllewin hon yn ategu’r elfen Gogledd-De o raglen PEACE.

en-gb	A continuing Ireland-Wales programme will create opportunities for business links to deepen and expand in a new economic context and help develop prosperity both in Ireland and Wales.
cy-gb	Bydd parhau â rhaglen Iwerddon-Cymru yn creu cyfleoedd i gysylltiadau busnes ddyfnhau ac ehangu mewn cyddestun economaidd newydd ac yn helpu i ddatblygu ffyniant yng Nghymru ac yn Iwerddon fel ei gilydd.

en-gb	Wales’ participation will require the UK Government to agree access to this element of INTERREG as part of its forward agreement with the EU and we call on it to do so.
cy-gb	Er mwyn i Gymru gyfranogi, bydd angen i Lywodraeth y DU gytuno i fynediad at yr elfen hon o INTERREG fel rhan o’i darpar gytundeb â’r UE, a galwn arni i wneud hynny.

en-gb	While outside the scope of the negotiations with the EU, Wales also benefits from significant EU investment in the form of EU Structural Funds and Common Agricultural Policy (CAP) payments.
cy-gb	Er eu bod y tu hwnt i gwmpas y   negodiadau â’r UE, mae Cymru hefyd yn elwa ar fuddsoddiad sylweddol gan yr UE ar ffurf Cronfeydd Strwythurol yr UE a thaliadau’r Polisi Amaethyddol Cyffredin (PAC).

en-gb	The replacements to these funds are now domestic issues for the UK and the Welsh Government has been clear that the promises made during the referendum campaign that Wales would see "not a penny less” must be honoured.
cy-gb	Mae’r hyn a ddaw yn lle’r cyllid hwn bellach yn faterion domestig i’r DU ac mae Llywodraeth Cymru wedi’i gwneud yn glir bod rhaid cadw at yr addewidion a wnaed yn ystod ymgyrch y refferendwm na fyddai Cymru “geiniog ar ei cholled”.

en-gb	In addition the UK Government cannot use the replacement funding streams to take back powers that have been exercised by the Welsh Government for 20 years leading the development and implementation of EU structural fund programmes in Wales.
cy-gb	Yn ogystal, ni all Llywodraeth y DU ddefnyddio’r ffrydiau cyllido newydd i gymryd pwerau yn ôl, pwerau y mae Llywodraeth Cymru yn eu harfer ers 20 mlynedd gan arwain datblygiad a gweithrediad rhaglenni cronfeydd strwythurol yr UE yng Nghymru.

en-gb	Objectives and Principles
cy-gb	Amcanion ac Egwyddorion

en-gb	The evidence is clear that the further the UK moves away from the economic integration that the Single Market and Customs Union provides the greater the economic damage.
cy-gb	Mae’r dystiolaeth yn glir mai’r pellaf y mae’r DU yn symud oddi wrth yr integreiddio economaidd y mae’r Farchnad Sengl a’r Undeb Tollau yn ei ddarparu, y mwyaf fydd y niwed economaidd.

en-gb	We continue to believe that a future relationship with the EU based on the UK Government’s proposed Free Trade Agreement (FTA) model has the potential to do enormous damage to Wales.
cy-gb	Rydym yn parhau i gredu y gallai perthynas â’r UE yn y dyfodol sydd wedi’i seilio ar fodel Cytundeb Masnach Rydd arfaethedig Llywodraeth y DU greu niwed enfawr i Gymru.

en-gb	The EU has been clear that access to EU markets will be reduced if the UK does not commit to a level playing field to ensure there is open and fair competition.
cy-gb	Mae’r UE wedi’i gwneud yn glir y bydd mynediad at farchnadoedd yr UE yn lleihau os nad yw’r DU yn ymrwymo i chwarae teg er mwyn sicrhau cystadleuaeth agored a theg.

en-gb	The Welsh Government is therefore clear that any future FTA with the EU must prioritise access to EU markets to minimise trade barriers ensuring trade is as frictionless as possible.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn glir felly bod rhaid i unrhyw gytundeb masnach rydd â’r UE yn y dyfodol flaenoriaethu mynediad at farchnadoedd yr UE er mwyn lleihau rhwystrau masnach gan sicrhau bod masnach mor esmwyth â phosib.

en-gb	The latest analysis summarised in the Welsh Government Chief Economist’s report (see Annex B) shows that under any scenario where tariff or non-tariff barriers to trade with the EU are introduced, the UK economy as a whole will suffer negative impact.
cy-gb	Mae’r gwaith dadansoddi diweddaraf, sydd wedi’i grynhoi yn adroddiad Prif Economegydd Llywodraeth Cymru (gweler Atodiad B), yn dangos y bydd economi’r DU yn ei chyfanrwydd yn dioddef effaith negyddol o dan unrhyw senario lle caiff rhwystrau masnach sy’n dariffau a rhwystrau masnach heblaw am dariffau o fewn yr UE eu cyflwyno.

en-gb	The greater the barriers the larger the impact.
cy-gb	Po fwyaf yw’r rhwystrau, y mwyaf fydd yr effaith.

en-gb	In Wales 60% of all goods exported internationally from Wales were to the EU, this compares to just under 50% for the UK as a whole.
cy-gb	Yng Nghymru, mae 60% o’r holl nwyddau sy’n cael eu hallforio’n rhyngwladol o Gymru yn mynd i’r UE, o’i gymharu ag ychydig o dan 50% ar gyfer y DU gyfan.

en-gb	This shows the higher trade dependency that Wales has with the EU.
cy-gb	Dengys hyn y ddibyniaeth uwch sydd gan Gymru ar fasnach â’r UE.

en-gb	As a result Wales will disproportionally suffer if additional trade barriers are put in place.
cy-gb	O ganlyniad, bydd Cymru yn dioddef yn fwy os caiff rhwystrau masnach ychwanegol eu cyflwyno.

en-gb	Analysis also shows that many high value adding sectors in Wales (aerospace, automotive and electrical engineering) are exposed to significant risk if there are additional barriers to trade and a reduction in the access to EU research and innovation.
cy-gb	Mae’r gwaith dadansoddi hefyd yn dangos y bydd llawer o sectorau yng Nghymru sy’n ychwanegu gwerth uchel (peirianneg awyrofod, modurol a thrydanol) yn agored i risgiau sylweddol os oes rhwystrau ychwanegol i fasnach a llai o fynediad at ymchwil ac arloesedd yr UE.

en-gb	While the commitment to ensuring there are no tariffs, fees, charges or quantitative restrictions is welcome, nontariff barriers are a particular concern in many sectors that rely on just in time trading arrangements with the EU.
cy-gb	Er y croesawir yr ymrwymiad i sicrhau na cheir unrhyw dariffau, ffioedd na chyfyngiadau meintiol, mae rhwystrau heblaw am dariffau yn peri pryder arbennig mewn llawer o sectorau sy’n dibynnu ar drefniadau masnachu mewn union bryd â’r UE.

en-gb	As the UK Government develops an independent trade policy for the UK the EU must be the priority market.
cy-gb	Wrth i Lywodraeth y DU ddatblygu polisi masnach annibynnol ar gyfer y DU rhaid blaenoriaethu marchnad yr UE.

en-gb	There is no credible evidence that suggests independent international trade negotiation capacity will compensate for trade lost in Europe or from FTAs with other countries that we access via the Customs Union.
cy-gb	Does dim tystiolaeth gredadwy sy’n awgrymu y bydd y gallu i negodi’n annibynnol am gytundebau masnach yn gwneud iawn am y fasnach a gollir yn Ewrop neu o gytundebau masnach rydd â gwledydd eraill yr ydym yn cael atynt drwy’r Undeb Tollau.

en-gb	Free trade agreements will be complex and difficult to negotiate and the UK’s independent negotiating power will inevitably be significantly less than the EU’s.
cy-gb	Bydd cytundebau masnach rydd yn gymhleth ac yn anodd eu negodi a bydd grym negodi annibynnol y DU yn anochel yn llai o lawer na grym negodi’r UE.

en-gb	The UK Government has not published an updated economic assessment of the current deal.
cy-gb	Nid yw Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi asesiad economaidd wedi’i ddiweddaru ar gyfer y cytundeb presennol.

en-gb	But their previous analysis of Theresa May’s deal provides an indication of the scale of  the economic benefits from new trade deals as being in the region of +0.2% of GDP, compared to a significant economic loss from a looser relationship with the EU (-6.7% of GDP) associated with an FTA based arrangements compared to full access to the EU Single Market.
cy-gb	Ond mae ei dadansoddiad blaenorol o gytundeb Theresa May yn awgrymu y bydd y buddion economaidd a geir drwy gytundebau masnach newydd oddeutu +0.2% o gynnyrch domestig gros. Ar y llaw arall, bydd perthynas fwy llac â’r UE ar sail trefniadau cytundeb masnach rydd yn arwain at golled economaidd sylweddol (-6.7% o gynnyrch domestig gros) o’i gymharu â mynediad llawn at farchnad sengl yr UE.

en-gb	If a FTA is to be the basis of the UK’s future relationship with the EU, the UK must seek the closest possible alignment with the EU.
cy-gb	Os cytundeb masnach rydd fydd sail perthynas y DU â’r UE yn y dyfodol, rhaid i’r DU geisio’r cydweddiad agosaf posibl â’r UE.

en-gb	The closer this agreement can replicate existing trading arrangements the smaller will be the negative economic impacts.
cy-gb	Po agosaf y gall y cytundeb hwn efelychu’r trefniadau masnachu presennol, y lleiaf fydd yr effeithiau economaidd negyddol.

en-gb	The evidence supports prioritising access to the EU and minimising all tariff and non-tariff barriers to trade.
cy-gb	Mae’r dystiolaeth yn cefnogi blaenoriaethu mynediad at yr UE a sicrhau cyn lleied â phosib o rwystrau masnach sy’n dariffau a rhwystrau masnach heblaw am dariffau.

en-gb	Goods
cy-gb	Nwyddau

en-gb	The Welsh Government welcomes the commitment that the economic partnership should ensure no tariffs, fees, charges or quantitative restrictions.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu’r ymrwymiad y dylai’r bartneriaeth economaidd sicrhau na cheir unrhyw dariffau, ffioedd na chyfyngiadau meintiol.

en-gb	But we argue the FTA needs to go further to minimise as far as possible any non-tariff barriers to trade.
cy-gb	Ond, credwn fod angen i’r cytundeb masnach rydd fynd ymhellach er mwyn sicrhau i’r graddau mwyaf posibl nad oes unrhyw rwystrau nad ydynt yn dariffau yn bodoli i fasnachu.

en-gb	Here we challenge the UK Government’s approach in pursuing the objective to diverge from EU rules and regulations as this risks frictionless access to EU markets.
cy-gb	Yma, rydym yn herio dull gweithredu Llywodraeth y DU o geisio symud oddi wrth reolau a rheoliadau’r UE, gan fod hyn yn peryglu cael mynediad dirwystr at farchnadoedd yr UE.

en-gb	This is borne out by close reading of the text in paragraph 23 on ‘regulatory aspects’.
cy-gb	Mae darllen y testun ym mharagraff 23 yn ofalus ynghylch agweddau rheoleiddiol yn cadarnhau hyn.

en-gb	The text says:… the Parties will put in place provisions to promote regulatory approaches that are transparent, efficient, promote avoidance of unnecessary barriers to trade in goods and are compatible to the extent possible’ (our emphasis) . 
cy-gb	Mae’r testun yn nodi: ‘ … the Parties will put in place provisions to promote regulatory approaches that are transparent, efficient, promote avoidance of unnecessary barriers to trade in goods and are compatible to the extent possible’ (ein pwyslais) . 

en-gb	The only extent to which this is NOT  possible is where the UK imposes difference.
cy-gb	Yr unig beth a fyddai’n golygu NAD  yw hyn yn bosibl yw pe bai’r DU yn creu gwahaniaeth.

en-gb	At the point when negotiations begin there is 100% alignment and any divergence only occurs where the UK Government pursues that as a matter of policy.
cy-gb	Adeg dechrau’r negodiadau, ceir cydweddiad o 100%, ac ni fydd hynny’n newid oni bai bod Llywodraeth y DU yn mynd ar drywydd hynny fel mater o bolisi.

en-gb	But for what purpose?
cy-gb	Ond i ba ddiben?

en-gb	Again the UK Government’s analysis is clear that the benefits associated with regulatory flexibility (+0.1% of GDP) are far outweighed by the economic costs associated with weakening our access to the EU Single Market (-6.7% of GDP) in an economic relationship based on an FTA.
cy-gb	Eto, mae dadansoddiad Llywodraeth y DU yn glir bod y manteision sy’n gysylltiedig â hyblygrwydd rheoleiddiol (+0.1% o gynnyrch domestig gros) lawer yn llai na’r costau economaidd a fyddai’n gysylltiedig â gwanhau ein mynediad at farchnad sengl yr UE (-6.7% o gynnyrch domestig gros) mewn perthynas economaidd yn seiliedig ar gytundeb masnach rydd.

en-gb	The benefits of maintaining frictionless access to EU markets far outweigh any perceived benefits from the potential to diverge from EU regulations.
cy-gb	Mae’r manteision o gynnal mynediad dirwystr at farchnadoedd yr UE lawer yn fwy nag unrhyw fanteision canfyddiadol sydd ynghlwm wrth symud oddi wrth reoliadau’r UE.

en-gb	The Welsh Government believes that committing to ensuring a level playing field for open and fair competition and alignment to those regulations that ensure goods can continue to be traded without regulatory checks are essential components of any FTA with the EU and must be prioritised.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu bod ymrwymo i sicrhau cystadleuaeth deg ac agored a chydweddiad â’r rheoliadau hynny sy’n sicrhau bod nwyddau yn gallu cael eu masnachu heb wiriadau rheoleiddiol, yn elfennau hanfodol o unrhyw gytundeb masnach rydd â’r UE, a rhaid rhoi blaenoriaeth i hynny.

en-gb	In many areas it is simply not possible or would be highly inefficient to move away from well-established and respected arrangements.
cy-gb	Mewn nifer o feysydd, byddai’n amhosibl neu’n aneffeithiol iawn symud oddi wrth drefniadau sefydledig sy’n cael eu parchu.

en-gb	The UK Government needs to move further than continued cooperation  with agencies such as the European Medicines Agency, the European Chemicals Agency and the European Aviation Safety Agency.
cy-gb	Mae angen i Lywodraeth y DU fynd ymhellach na ‘pharhau i gydweithredu’ ag asiantaethau megis yr Asiantaeth Feddyginiaethau Ewropeaidd, yr Asiantaeth Gemegion Ewropeaidd ac Asiantaeth Diogelwch Hedfan Ewrop.

en-gb	The Welsh Government believes the UK Government should negotiate continued membership of these agencies as part of a comprehensive deal.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu y dylai Llywodraeth y DU negodi er mwyn parhau i fod yn aelod o’r asiantaethau hyn fel rhan o gytundeb cynhwysfawr.

en-gb	The Welsh Government strongly supports measures to avoid the imposition of a land border in Ireland and we attach the highest value to the preservation of peace.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi’n gryf fesurau i osgoi gorfodi ffin ar y tir yn Iwerddon, ac rydym yn rhoi’r pwyslais mwyaf ar gadw heddwch.

en-gb	However, we cannot ignore the potential implications for the economy in Wales that could arise from the Protocol on Ireland/Northern Ireland.
cy-gb	Fodd bynnag, ni allwn anwybyddu’r goblygiadau posibl ar gyfer economi Cymru a allai godi yn sgil y Protocol ar Iwerddon / Gogledd Iwerddon.

en-gb	The arrangements will inevitably impact on trade between Wales and the island of Ireland.
cy-gb	Mae’n anochel y bydd y trefniadau’n cael effaith ar fasnachu rhwng Cymru ac ynys Iwerddon.

en-gb	Research from the UK Trade Policy Observatory shows that there are significant risks to Wales as a result of the Protocol on Ireland/Northern Ireland with a UK Government also intent on pursuing the flexibility to set UK domestic regulations at a lower standard than those set by the EU.
cy-gb	Mae gwaith ymchwil gan Arsyllfa Polisi Masnach y DU yn dangos bod risgiau sylweddol i Gymru o ganlyniad i’r Protocol ar Iwerddon/Gogledd Iwerddon, wrth i Lywodraeth y DU hefyd geisio sicrhau hyblygrwydd i bennu rheoliadau domestig y DU ar safon is na’r rheini a bennir gan yr UE.

en-gb	Box 2 summarises the main implications for Wales from the protocol arrangements as set out in the Withdrawal Agreement identified in the UKTPO report.
cy-gb	Mae Blwch 2 yn rhoi crynodeb o’r prif oblygiadau ar gyfer Cymru yn sgil y trefniadau protocol, fel y’u pennir yn y Cytundeb Ymadael a nodir yn adroddiad Arsyllfa Polisi Masnach y DU.

en-gb	Ireland/Northern Ireland Protocol:
cy-gb	Protocol Iwerddon/Gogledd Iwerddon:

en-gb	Implications for Wales
cy-gb	Goblygiadau i Gymru

en-gb	The Welsh Government commissioned the UK Trade Policy Observatory to identify the main issues that may arise as a result of the adoption of the Protocol on Ireland/Northern Ireland as set out in the Withdrawal Agreement.
cy-gb	Comisiynodd Llywodraeth Cymru Arsyllfa Polisi Masnach y DU i nodi’r prif broblemau a allai godi o ganlyniad i fabwysiadu’r Protocol ar Iwerddon/Gogledd Iwerddon fel y nodir yn y Cytundeb Ymadael.

en-gb	UKTPO believe the main implications for Wales from the protocol to be:
cy-gb	Mae’r Arsyllfa yn credu mai dyma fyddai’r prif oblygiadau i Gymru yn sgil y protocol:

en-gb	Producers in Great Britain (GB) (including Welsh producers) are likely to lose market share in Northern Ireland (NI) as goods sent from GB to NI will face new customs checks, possibly customs duties, and other regulatory/administrative checks, while NI trade with the EU (notably with the Republic of Ireland - RoI) will remain frictionless.
cy-gb	Byddai cynhyrchwyr ym Mhrydain Fawr (gan gynnwys cynhyrchwyr o Gymru) yn debygol o golli eu cyfran yn y farchnad yng Ngogledd Iwerddon, gan y bydd nwyddau a anfonir o Brydain i Ogledd Iwerddon bellach yn wynebu gwiriadau newydd, a thollau o bosibl, a gwiriadau rheoleiddiol/gweinyddol eraill, tra bydd masnachu rhwng Gogledd Iwerddon a’r UE (yn arbennig Gweriniaeth Iwerddon) yn parhau i fod yn ddirwystr.

en-gb	If Great Britain relaxes its regulations relative to EU regulations, NI producers might operate under higher costs than GB firms, as NI producers would still need to produce to EU standards.
cy-gb	Os bydd Prydain Fawr yn llacio ei rheoliadau mewn perthynas â rheoliadau’r UE, mae’n bosibl y bydd cynhyrchwyr Gogledd Iwerddon yn gweithio i gostau uwch na chwmnïau Prydain, gan y bydd dal angen i gynhyrchwyr Gogledd Iwerddon gynhyrchu i safonau’r UE.

en-gb	NI firms may therefore struggle to compete in the GB market.
cy-gb	Mae’n bosibl felly y bydd cwmnïau Gogledd Iwerddon yn ei chael yn anodd cystadlu yn y farchnad Brydeinig.

en-gb	The more extensive are the trade barriers between the UK and the EU (notably RoI), and the less extensive are the border checks are between GB and NI, the more incentive there will be to divert trade from RoI-GB to NI-GB routes.
cy-gb	Po fwyaf o rwystrau a geir i fasnachu rhwng y DU a’r UE (yn enwedig Gweriniaeth Iwerddon), a pho leiaf yw’r gwiriadau ar y ffin rhwng Prydain a Gogledd Iwerddon, po fwyaf o ysgogiad fydd i newid y llwybrau masnachu o Weriniaeth Iwerddon a Phrydain, i Ogledd Iwerddon a Phrydain.

en-gb	This will likely impact on the level of freight going through Wales to Ireland.
cy-gb	Mae’n debygol y bydd hyn yn effeithio ar faint o nwyddau sy’n cael eu cludo drwy Gymru i Iwerddon.

en-gb	The impact might be felt particularly for consignments which are destined for NI but which are currently sent from Wales via RoI.
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd yr effaith fwyaf ar lwythi ar gyfer Gogledd Iwerddon, sy’n cael eu hanfon o Gymru drwy Weriniaeth Iwerddon ar hyn o bryd.

en-gb	Handling whichever new checks are required on trade with the EU will undoubtedly require increased border infrastructure in Welsh ports such as Holyhead, Pembroke Dock and Fishguard.
cy-gb	Heb amheuaeth, bydd ymdrin ag unrhyw wiriadau newydd sy’n ofynnol wrth fasnachu â’r UE yn gofyn am fwy o seilwaith ffiniau ym mhorthladdoedd Cymru, megis Caergybi, Doc Penfro ac Abergwaun.

en-gb	Delays due to border checks will be particularly problematic for perishable food products, which  make up a relatively large share of goods shipped between Holyhead and Dublin.
cy-gb	Bydd oedi yn sgil gwiriadau wrth ffiniau yn arbennig o broblematig ar gyfer cynhyrchion bwyd darfodus, sy’n cyfrif am gyfran gymharol fawr o’r nwyddau sy’n cael eu cludo rhwng Caergybi a Dulyn.

en-gb	The full report is available at here .
cy-gb	Mae’r adroddiad llawn ar gael yma .

en-gb	Services and Investment;
cy-gb	Gwasanaethau a Buddsoddi;

en-gb	Financial Services;
cy-gb	Gwasanaethau Ariannol;

en-gb	Digital;
cy-gb	Digidol;

en-gb	Movement of Capital;
cy-gb	Symudiad Cyfalaf;

en-gb	Intellectual Property
cy-gb	Eiddo Deallusol

en-gb	While we accept that the Single Market for services is less well developed than for goods, the evidence is clear that moving away from existing arrangements will damage many parts of the service sector economy.
cy-gb	Er ein bod yn derbyn nad yw’r Farchnad Sengl ar gyfer gwasanaethau wedi’i datblygu gymaint â’r farchnad ar gyfer nwyddau, mae’r dystiolaeth yn glir y byddai symud oddi wrth y trefniadau presennol yn niweidio sawl rhan o economi’r sector gwasanaethau.

en-gb	Wales has a number of sectors where additional barriers to trade could be deeply damaging.
cy-gb	Mae gan Gymru nifer o sectorau lle gallai rhwystrau ychwanegol i fasnachu fod yn ofnadwy o niweidiol.

en-gb	The largest service sector exports for Wales are in services linked to the supply of manufactured goods.
cy-gb	Y maes allforio mwyaf o ran y sector gwasanaethau yng Nghymru yw gwasanaethau sy’n gysylltiedig â chyflenwi nwyddau wedi’u gweithgynhyrchu.

en-gb	The real economic value of the manufactured goods traded with the EU in sectors such as aerospace and advanced engineering often comes from the significant services contracts sold alongside goods.
cy-gb	Yn aml, daw gwerth economaidd gwirioneddol nwyddau wedi’u gweithgynhyrchu sy’n cael eu masnachu gyda’r UE i sectorau megis awyrofod ac uwch-beirianneg o’r contractau gwasanaethau sylweddol a werthir ochr yn ochr â’r nwyddau.

en-gb	For many sectors they simply do not distinguish between the supply of goods and services.
cy-gb	Mewn nifer o sectorau, nid ydynt yn gwahaniaethu rhwng cyflenwi nwyddau a gwasanaethau.

en-gb	With the service sector making up over three-quarters of the UK economy our future relationship with the EU must seek to ensure service sector exports can continue to access EU markets without costly impositions and reporting requirements.
cy-gb	Mae’r sector gwasanaethau yn cyfrif am dros dri chwarter o economi’r DU, felly rhaid i’n perthynas â’r UE yn y dyfodol sicrhau bod allforion y sector gwasanaethau yn gallu parhau i gael mynediad at farchnadoedd yr UE heb drethi costus a gofynion adrodd.

en-gb	The UK Government must ensure services linked to goods can continue to be traded without barriers and people must continue to be able to move between the UK and EU to provide business and consumer services without new barriers.
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth y DU sicrhau bod gwasanaethau sy’n gysylltiedig â nwyddau yn gallu parhau i gael eu masnachu heb rwystrau a rhaid i bobl barhau i allu symud rhwng y DU a’r UE er mwyn darparu gwasanaethau defnyddwyr a busnes heb rwystrau newydd.

en-gb	This highlights the importance of ensuring people are able to move across borders to support the needs of the economy and public services.
cy-gb	Mae hyn yn pwysleisio pwysigrwydd sicrhau bod pobl yn gallu symud ar draws ffiniau er mwyn cefnogi anghenion yr economi a gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	Underpinning all services sector activity is data accessibility and here we urge the UK Government to prioritise the need for a data adequacy agreement and ensuring data can flow freely between the UK and the EU as is currently the case.
cy-gb	Mae cael mynediad at ddata yn sail i bob gweithgarwch o fewn y sector gwasanaethau, ac yma, rydym yn annog Llywodraeth y DU i roi blaenoriaeth i’r angen am gael cytundebau digonolrwydd data a sicrhau bod data yn gallu symud yn hawdd rhwng y DU a’r UE, fel sy’n wir ar hyn o bryd.

en-gb	We are also clear that public services in Wales should not be put at risk by a UK Government seeking new trade deals especially with the USA.
cy-gb	Rydym hefyd yn glir na ddylai gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru gael eu peryglu gan Lywodraeth y DU sy’n mynd ar drywydd cytundebau masnachu newydd, yn arbennig gydag Unol Daleithiau America.

en-gb	The NHS and other key public services must remain fully within the control of the Welsh Government.
cy-gb	Rhaid i’r GIG a gwasanaethau cyhoeddus allweddol eraill aros yn gadarn o fewn rheolaeth Llywodraeth Cymru.

en-gb	The NHS must not form part of any future trade agreement with the EU and neither should it form part of any free trade agreement with other countries.
cy-gb	Rhaid i’r GIG beidio â bod yn rhan o unrhyw gytundeb masnachu yn y dyfodol â’r UE, ac ni ddylai chwaith fod yn rhan o unrhyw gytundeb masnach rydd gyda gwledydd eraill.

en-gb	The Welsh Government is wholly committed to defending the integrity of NHS Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo’n llwyr i amddiffyn dyfodol y GIG yng Nghymru.

en-gb	Recognising the value that Geographic Indicators have provided to important sectors in Wales, including Welsh Lamb and Welsh Beef, we agree with the provisions (para 43) on the need ‘to provide appropriate protection for their geographical indications’ .
cy-gb	Gan gydnabod y gwerth y mae Dangosyddion Daearyddol wedi’i roi i sectorau pwysig yng Nghymru, gan gynnwys Cig Oen a Chig Eidion o Gymru, rydym yn cytuno â’r darpariaethau (paragraff 43) ynghylch yr angen i amddiffyn eu dangosyddion daearyddol mewn modd priodol.

en-gb	Public Procurement
cy-gb	Caffael Cyhoeddus

en-gb	The Welsh Government supports a generally permissive approach to public procurement in accordance with WTO principles subject to the statement above about the NHS.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi dull goddefol ar y cyfan o gaffael cyhoeddus yn unol ag egwyddorion Sefydliad Masnach y Byd, yn amodol ar y datganiad uchod am y GIG.

en-gb	We believe that there is an appropriate context for public procurement which recognises social and community benefits.
cy-gb	Credwn fod cyd-destun priodol ar gyfer caffael cyhoeddus sy’n cydnabod y manteision cymdeithasol a chymunedol.

en-gb	Mobility
cy-gb	Symudedd

en-gb	While outside the scope of the Political Declaration, the Welsh Government disagrees with the UK Government’s approach to immigration and the blunt statement that freedom of movement will no longer apply between the UK and the EU.
cy-gb	Er ei fod y tu hwnt i gwmpas y Datganiad Gwleidyddol, mae Llywodraeth Cymru yn anghytuno â’r ffordd y mae Llywodraeth y DU yn edrych ar fewnfudo, a’r datganiad llym na fydd y rhyddid i symud yn weithredol rhwng y DU a’r UE bellach.

en-gb	In keeping with our position that we should minimise the barriers to the closest possible economic relationship with the EU and the pre-eminent importance of the EU in terms of our trading relationship, we continue to believe there is a strong case for a distinctive approach, on a reciprocal basis, to migration for citizens of EU countries to the UK.
cy-gb	Yn unol â’n safbwynt y dylem sicrhau cyn lleied o rwystrau â phosibl er mwyn sicrhau’r berthynas economaidd agosaf bosibl â’r UE, a phwysigrwydd yr UE o ran ein perthynas fasnachu, rydym yn parhau i gredu bod achos cryf dros gael dull gweithredu penodol, ar sail gyfatebol, i alluogi dinasyddion o wledydd yr UE i fudo i’r DU.

en-gb	We advocate a system of free movement linked to work as the basis of future agreement.
cy-gb	Rydym yn cefnogi system o symud yn rhydd, mewn perthynas â gwaith, fel sail ar gyfer cytundeb yn y dyfodol.

en-gb	We believe that Welsh/UK citizens should have the right to free movement in the EU if they have a job to go to or if they can find a job within a short period of arrival (6 months).
cy-gb	Rydym yn credu y dylai dinasyddion Cymru/y DU gael yr hawl i symud yn rhydd o fewn yr UE, os oes ganddynt swydd i fynd iddi neu os ydynt yn gallu cael swydd o fewn cyfnod byr ar ôl cyrraedd (6 mis).

en-gb	We believe EU/EEA citizens should enjoy the same rights, linked to work, in Wales/UK.
cy-gb	Credwn y dylai dinasyddion yr Undeb Ewropeaidd/Ardal Economaidd Ewropeaidd gael manteisio ar yr un hawliau, yn gysylltiedig â gwaith, yng Nghymru/y DU.

en-gb	The Welsh Government believes that this policy has produced mutual benefit and we greatly respect and celebrate the contribution of EU citizens to Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu bod y polisi hwn wedi arwain at fanteision i bawb, ac rydym yn parchu ac yn dathlu’r cyfraniad y mae dinasyddion yr UE wedi’i wneud yng Nghymru.

en-gb	It is deeply disappointing therefore that the UK Government  has proposed to introduce a skill and salary selective approach to future immigration.
cy-gb	Mae’n siomedig dros ben felly fod Llywodraeth y DU wedi cynnig cyflwyno dull gweithredu o ddethol ar sail sgiliau a chyflog mewn perthynas â mewnfudo.

en-gb	We believe this will needlessly exacerbate negative social and economic impacts in Wales after Brexit.
cy-gb	Credwn y bydd hyn yn gwaethygu effeithiau cymdeithasol ac economaidd negyddol diangen yng Nghymru ar ôl Brexit.

en-gb	While the Welsh Government supports the requirement for a mobility framework this should be linked to an approach to immigration that supports the needs of the economy and public services.
cy-gb	Er bod Llywodraeth Cymru yn cefnogi’r gofyniad am fframwaith ar symudedd, dylai hwn fod yn gysylltiedig â dull gweithredu ar fewnfudo sy’n cefnogi anghenion yr economi a gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	With the right domestic policy in place for immigration there is a much reduced need to engage in detailed negotiations on mobility.
cy-gb	Gyda’r polisi domestig cywir yn ei le ar gyfer mewnfudo, mae llawer llai o angen cymryd rhan mewn trafodaethau manwl ar symudedd.

en-gb	Transport
cy-gb	Cludiant

en-gb	It is in the general interest for the UK and EU to agree the closest possible coherence of transport arrangements in respect of aviation, road, rail and maritime for both freight and personal travel.
cy-gb	Mae er budd cyffredinol i’r DU a’r UE gytuno ar y gydlyniaeth agosaf bosibl o ran trefniadau cludiant mewn perthynas ag awyrofod, ffyrdd, rheilffyrdd a’r môr, ar gyfer cludo nwyddau a theithiau personol.

en-gb	It will benefit Wales/UK to agree cooperation as close as possible to that which prevailed within the EU.
cy-gb	Bydd yn fanteisiol i Gymru a’r DU gytuno ar gydweithredu mewn modd sydd mor agos â phosibl i hwnnw sy’n weithredol o fewn yr UE.

en-gb	The Welsh Government agrees the suggested approach to electricity and gas, and civil nuclear cooperation.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cytuno ar y dull gweithredu a awgrymir mewn perthynas ag ynni a nwy, a chydweithredu yn y sector niwclear sifil.

en-gb	We further agree close cooperation linking the UK greenhouse gas emissions trading system to the EU Emissions trading system.
cy-gb	At hynny, rydym yn cytuno ar y cydweithredu agos sy’n cysylltu’r system fasnachu o ran allyriadau nwyon tŷ gwydr y DU â system fasnachu Allyriadau yr UE.

en-gb	We agree that the UK should maintain at least parity with the EU standard.
cy-gb	Rydym yn cytuno y dylai’r DU gadw o leiaf yn gyson â safon yr UE.

en-gb	Fishing Opportunities
cy-gb	Cyfleoedd Pysgota

en-gb	The Welsh Government agrees the need to ratify a new fisheries agreement by 1 July 2020.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cytuno bod angen cadarnhau cytundeb pysgodfeydd newydd erbyn 1 Gorffennaf 2020.

en-gb	The Welsh Government has been involved in fisheries negotiations for over two decades and a continued UK-wide approach to negotiations is essential.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn rhan o’r negodiadau ar bysgodfeydd am dros ddau ddegawd, ac mae’n hanfodol ein bod yn cael dull o ymdrin â negodiadau sy’n gyson ar draws y DU.

en-gb	Unfettered access to the EU market is also crucially important for the Welsh seafood industries, particularly live shellfish exports, where any delays could be fatal for both the mussels and oysters being exported and our businesses.
cy-gb	Mae cael mynediad dirwystr at farchnad yr UE hefyd yn hollbwysig i ddiwydiannau bwyd môr Cymru, yn arbennig allforion pysgod cregyn byw, lle y gallai unrhyw oedi fod yn angheuol i’r cregyn gleision a’r wystrys sy’n cael eu hallforio, ac i’n busnesau.

en-gb	We need  a market trading environment which does not disadvantage Welsh fisheries and aquaculture production businesses compared to current position.
cy-gb	Mae angen amgylchedd masnachu nad yw’n rhoi pysgodfeydd a busnesau cynhyrchu dyframaethu yng Nghymru o dan anfantais o’i gymharu â’r sefyllfa bresennol.

en-gb	Global Cooperation
cy-gb	Cydweithredu  Byd-eang

en-gb	We agree the text on global cooperation on the six fields identified (climate change, sustainable development, crossborder pollution, public health and consumer protection, financial stability, trade protectionism).
cy-gb	Rydym yn cytuno â’r testun ynghylch cydweithredu bydeang ar y chwe maes a nodwyd (y newid yn yr hinsawdd, datblygu cynaliadwy, llygredd trawsffiniol, iechyd y cyhoedd ac amddiffyn defnyddwyr, sefydlogrwydd ariannol, diffyndollaeth masnach.

en-gb	Level Playing Field for Open and Fair Competition Paragraph 77 of the Political Declaration underlines more graphically than any other the confusion and contortion which lies at the heart of the UK Government’s stance.
cy-gb	Cystadleuaeth Deg ac Agored  Mae Paragraff 77 o’r Datganiad Gwleidyddol yn dangos yn fwy graffig nag unrhyw un arall y dryswch a’r camliwio sydd wrth wraidd safbwynt Llywodraeth y DU.

en-gb	The UK Government asserts constantly its desire for independent policy capacity while, in this text, recognising the importance of a broad-ranging set of ‘common standards’ covering ‘state aid, competition, social and employment standards, climate change, and relevant tax matters’ .
cy-gb	Mae Llywodraeth y DU yn pwysleisio’n gyson ei dymuniad am gymhwysedd annibynnol ar bolisïau; er hynny mae’n cydnabod, yn y testun hwn, mor bwysig yw cael set eang o safonau cyffredin sy’n cwmpasu cymorth gwladwriaethol, safonau cymdeithasol a chyflogaeth, y newid yn yr hinsawdd, a materion perthnasol yn ymwneud â threthi.

en-gb	The breadth of agreement necessary to produce a level playing field for trade – which the Welsh Government supports as a principle – is so marked as to render the UK Government’s need for demonstrable variance: practically irrelevant.
cy-gb	Mae ehangder y cytundeb sy’n angenrheidiol er mwyn rhoi chwarae teg i fasnach – y mae Llywodraeth Cymru yn ei gefnogi mewn egwyddor – mor sylweddol fel ei fod yn gwneud angen Llywodraeth y DU am amrywiant amlwg yn ymarferol amherthnasol.

en-gb	This contortion can be avoided very simply by adopting the Welsh Government policy of alignment with the EU rules and regulations necessary to ensure trade is frictionless between the UK and EU.
cy-gb	Gellir osgoi’r ystumio hwn yn syml iawn drwy fabwysiadu polisi Llywodraeth Cymru o gydweddu â rheolau a rheoliadau’r UE sydd eu hangen i sicrhau bod masnachu’n digwydd yn ddirwystr rhwng y DU a’r UE.

en-gb	The Welsh Government supports full and comprehensive cooperation with the EU on the wide spectrum of securityrelated issues.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi cydweithrediad llawn a chynhwysfawr â’r UE ar y sbectrwm ehangach o faterion yn ymwneud â diogelwch.

en-gb	Here we call for the UK Government to negotiate participation in the tools and cooperation arrangements that keep our citizens safe and support our law enforcement agencies.
cy-gb	Yma, rydym yn galw ar i Lywodraeth y DU negodi cyfranogiad yn y dulliau a’r trefniadau cydweithredu sy’n cadw ein dinasyddion yn ddiogel, ac yn cefnogi ein hasiantaethau sy’n gorfodi’r gyfraith.

en-gb	To support this we call on the EU to look to move beyond third country precedents and to recognise the value that the UK brings to security cooperation across Europe.
cy-gb	I gefnogi hyn, rydym yn galw ar i’r UE edrych y tu hwnt i gynseiliau trydydd gwledydd ac i gydnabod y gwerth y mae’r DU yn ei gynnig o ran cydweithredu ar ddiogelwch ar draws Ewrop.

en-gb	Institutional and other horizontal arrangements
cy-gb	Trefniadau sefydliadol a threfniadau llorweddol eraill

en-gb	The Welsh Government recognises that our future relationships with the EU must be underpinned by a strong institutional framework.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod rhaid i’n perthynas â’r UE yn y dyfodol fod yn seiliedig ar fframwaith sefydliadol cryf.

en-gb	This framework needs to reflect the closeness of the relationships negotiated and support the implementation of the agreements reached.
cy-gb	Mae angen i’r fframwaith hwn adlewyrchu pa mor agos yw’r cydberthnasau a negodwyd, a chefnogi’r gwaith o roi’r cytundebau ar waith.

en-gb	The framework must also be supported by appropriate supervision and process to manage any disputes.
cy-gb	Rhaid i’r fframwaith hefyd gael yr oruchwyliaeth briodol a phroses i reoli unrhyw anghydfodau.

en-gb	The Welsh Government welcomes the commitment for a Joint Committee for managing the implementing arrangements.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu’r ymrwymiad i gael Cyd-bwyllgor ar gyfer rheoli’r trefniadau gweithredu.

en-gb	As the implementation of many aspects of our future relationship is within the competence of the Welsh Government it is essential that we are represented and fully involved in the design and operation of the Joint Committee.
cy-gb	Gan fod y broses o weithredu nifer o agweddau ar ein perthynas yn y dyfodol o fewn cymhwysedd Llywodraeth Cymru, mae’n hanfodol ein bod yn cael ein cynrychioli, ac yn cymryd rhan lawn yn y ffordd y caiff y Cydbwyllgor ei lunio a’i redeg.

en-gb	Ill-advised red lines on the role of EU institutions and the Court of Justice of the European Union should not weaken the implementation of the UK’s future relationship with the EU nor influence the shape and nature of that relationship.
cy-gb	Ni ddylai llinellau coch annoeth ar rôl sefydliadau’r UE a Llys Cyfiawnder yr Undeb Ewropeaidd wanhau’r gwaith o weithredu perthynas y DU â’r UE yn y dyfodol, na dylanwadu ar siâp a natur y berthynas honno.

en-gb	The first step for any responsible UK Government is to abandon their wholly unrealistic approach to negotiations and recognise the realities that a truly ambitious future relationship with the EU cannot be properly negotiated under the guillotine of an unalterable December 2020 deadline.
cy-gb	Y cam cyntaf i unrhyw Lywodraeth gyfrifol yn y DU yw rhoi’r gorau i’w dull hollol afrealistig o ymdrin â negodiadau, a chydnabod y gwirionedd nad oes modd cynnal negodiadau priodol ar gynnal perthynas wirioneddol uchelgeisiol â’r UE yn y dyfodol o dan fygythiad dyddiad terfyn pendant, sef mis Rhagfyr 2020.

en-gb	We simply do not believe the right agreement can be achieved within a matter of months.
cy-gb	Nid ydym yn credu bod modd sicrhau’r cytundeb gorau mewn ychydig fisoedd yn unig.

en-gb	The UK Government must leave open the possibility for an extension to the transition period beyond December 2020.
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth y DU fod yn agored i’r posibilrwydd o ymestyn y cyfnod pontio y tu hwnt i fis Rhagfyr 2020.

en-gb	The focus during the transition period must be to negotiate the close future relationship with the EU as set out above.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod pontio, rhaid canolbwyntio ar negodi’r berthynas agos â’r UE yn y dyfodol, fel y nodir uchod.

en-gb	The UK Government must prioritise the UK’s economic relationship with the EU as our closest and most important trading partner.
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth y DU roi blaenoriaeth i berthynas economaidd y DU â’r UE, fel ein partner masnachu agosaf a phwysicaf.

en-gb	If this means keeping on hold negotiations with the US and other priority countries – so be it.
cy-gb	Os yw hynny’n golygu gohirio negodiadau â’r Unol Daleithiau a gwledydd eraill sy’n cael blaenoriaeth, bydded felly.

en-gb	It is essential that the Welsh Government, and the other devolved governments, are part of the negotiations to shape a future that works for all parts of the UK.
cy-gb	Mae’n hollbwysig bod Llywodraeth Cymru, a llywodraethau datganoledig eraill, yn rhan o’r negodiadau i lywio dyfodol sy’n gweithio i bob rhan o’r DU.

en-gb	The devolved governments to date have been treated as a consultee in the process of setting a UK position.
cy-gb	Hyd yma, mae’r llywodraethau datganoledig wedi cael eu trin fel ymgynghorai yn y broses o bennu safbwynt y DU.

en-gb	Information sharing and consultation with the devolved governments falls a long way short of the arrangements necessary to ensure UK positions truly reflect the positions of all parts of the Union.
cy-gb	Nid yw’r broses o rannu gwybodaeth ac o ymgynghori â’r llywodraethau datganoledig wedi bod yn ddigonol, o bell ffordd, er mwyn sicrhau’r trefniadau sy’n angenrheidiol i sicrhau bod safbwyntiau’r DU yn adlewyrchiad gwirioneddol o safbwyntiau pob rhan o’r Undeb.

en-gb	The implementation of the future relationship with the EU is, in many areas, the responsibility of the devolved governments and the integrity of the Union depends on joint working to reach collective agreement on UK negotiating positions.
cy-gb	Mewn nifer o feysydd, mae gweithredu’r berthynas â’r UE yn y dyfodol yn gyfrifoldeb sy’n perthyn i’r llywodraethau datganoledig, ac mae dyfodol yr Undeb yn ei chyfanrwydd yn dibynnu ar gydweithio i sicrhau cyd-gytundeb ar safbwyntiau negodi’r DU.

en-gb	We cannot be expected to cooperate on the implementation of obligations in devolved areas if we have not been fully involved in the determination of those obligations.
cy-gb	Ni ellir disgwyl inni gydweithredu ar y rhwymedigaethau a roddir ar waith mewn meysydd datganoledig, os nad ydym wedi cael ein cynnwys yn llawn wrth bennu’r rhwymedigaethau hynny.

en-gb	The UK government must set out a clear process for agreeing UK wide positions.
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth y DU amlinellu proses glir ar gyfer cytuno ar safbwyntiau’r DU gyfan.

en-gb	This will require joint work between the governments of the UK at official level with a clear process for agreement at ministerial level and process for dispute resolution if required.
cy-gb	Bydd hyn yn gofyn am waith ar y cyd rhwng llywodraethau’r DU ar lefel swyddogion gyda phroses glir i ddod i gytundeb ar lefel weinidogol a phroses i ddatrys anghydfodau os oes angen.

en-gb	This must begin at the start of the process agreeing the negotiating mandates and continue throughout the negotiations until their conclusion.
cy-gb	Rhaid  i hyn gychwyn ar ddechrau’r broses wrth gytuno ar y mandadau negodi, a pharhau drwy gydol y negodiadau hyd at eu diwedd.

en-gb	We have been clear that the UK Government should not normally proceed with UK positions in areas of our competence without our agreement and the UK Government must commit to proceeding on that basis.
cy-gb	Rydym wedi bod yn glir na ddylai’r DU, fel arfer, fwrw ymlaen â safbwyntiau’r DU mewn meysydd sydd o fewn ein cymhwysedd ni heb i ni gytuno, a rhaid i Lywodraeth y DU ymrwymo i weithio ar y sail honno.

en-gb	The EU are fully aware of the role the devolved governments have in implementing the future relationship.
cy-gb	Mae’r UE yn hollol ymwybodol o’r rôl y mae’r llywodraethau datganoledig yn ei chwarae wrth feithrin y berthynas yn y dyfodol.

en-gb	Failure to work with the devolved governments will only undermine the UK position with the EU.
cy-gb	Trwy fethu â gweithio gyda’r llywodraethau datganoledig, bydd Llywodraeth y DU yn tanseilio safbwynt y DU gyda’r UE.

en-gb	Equally, full involvement of devolved governments in the negotiating process will help produce agreement underpinned by solid and shared commitment across all parts of the United Kingdom.
cy-gb	Ar y llaw arall bydd cynnwys y gweinyddiaethau datganoledig yn llawn yn y broses negodi yn helpu i lunio cytundeb yn seiliedig ar ymrwymiad cadarn a rennir ar draws pob rhan o’r Deyrnas Unedig.

en-gb	The joint work on negotiations will also support effective development and implementation of UK domestic policy outside the EU.
cy-gb	Bydd cydweithio ar negodiadau hefyd yn sicrhau bod polisi domestig y DU yn cael ei ddatblygu a’i weithredu’n effeithiol y tu allan i’r UE.

en-gb	The Welsh Government has taken an evidence based approach to the UK’s exit from the EU to best protect Wales’ interests.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi defnyddio dull sy’n seiliedig ar dystiolaeth wrth ymdrin ag ymadawiad y DU â’r UE, gan mai dyma’r ffordd orau o ddiogelu buddiannau Cymru.

en-gb	We will continue to take every opportunity available to influence the negotiations to seek the best possible outcome within the new context set out by the Political Declaration and underpinned by the General Election result.
cy-gb	Byddwn yn parhau i fanteisio ar bob cyfle sydd ar gael i ddylanwadu ar y negodiadau er mwyn ceisio’r canlyniad gorau posibl o fewn y cyd-destun newydd a nodir yn y Datganiad Gwleidyddol, ac yn seiliedig ar ganlyniad yr Etholiad Cyffredinol.

en-gb	We recognise the need to work together across the governments of the UK and we will remain a constructive partner in this process.
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod angen gweithio gyda’n gilydd ar draws llywodraethau’r DU, a byddwn yn parhau i fod yn bartner adeiladol yn y broses hon.

en-gb	Welsh Government EU Exit publications
cy-gb	Cyhoeddiadau Llywodraeth y DU ar Ymadael â’r UE

en-gb	Securing Wales’ Future
cy-gb	Diogelu Dyfodol Cymru

en-gb	Brexit and Devolution
cy-gb	Brexit a Datganoli

en-gb	Brexit and fair movement of people
cy-gb	Brexit a thegwch o ran symudiad pobl

en-gb	Regional investment in Wales after Brexit
cy-gb	Buddsoddi rhanbarthol yng Nghymru ar ôl Brexit

en-gb	Trade policy:
cy-gb	Polisi masnach:

en-gb	the issues for Wales
cy-gb	materion Cymru

en-gb	Reforming UK funding and fiscal arrangements after Brexit
cy-gb	Diwygio trefniadau ariannu a chodi cyllid y DU ar ôl Brexit

en-gb	Economic analysis of UK government’s proposals for EU exit
cy-gb	Dadansoddiad economaidd o gynigion llywodraeth y DU ar gyfer ymadael â’r UE

en-gb	Wales:
cy-gb	Cymru:

en-gb	Protecting research and innovation after EU exit
cy-gb	Diogelu ymchwil ac arloesedd ar ôl ymadael â’r UE

en-gb	A brighter future for Wales:
cy-gb	Dyfodol mwy disglair i Gymru:

en-gb	Why we should remain in the EU
cy-gb	Y rhesymau dros aros yn yr UE

en-gb	Annex B
cy-gb	Atodiad B

en-gb	UK Government Proposals for Post Brexit EU Trading
cy-gb	Cynigion Llywodraeth y DU ar gyfer Trefniadau

en-gb	Arrangements:
cy-gb	Masnachu â’r UE ar ôl Brexit:

en-gb	Context and Purpose
cy-gb	Cyd-destun a Diben

en-gb	Previous reports have set out the established consensus amongst mainstream academic and professional economists on the economic implications of Brexit 1 .
cy-gb	Mae adroddiadau blaenorol wedi nodi’r consensws sefydledig ymhlith economegwyr academaidd a phroffesiynol prif ffrwd ar oblygiadau economaidd Brexit 1 .

en-gb	This consensus is that both short and long term economic effects will be negative for both the UK as a whole and its constituent countries and regions.
cy-gb	Y consensws hwn yw y bydd yr effeithiau tymor byr a thymor hir yn negyddol i’r DU yn gyfan a’r gwledydd a’r rhanbarthau sy’n rhan ohoni.

en-gb	The extent of the economic damage over the longer term will be broadly proportionate to the scale of the additional barriers that are created to trade with the EU.
cy-gb	Bydd maint y niwed economaidd dros y tymor hwy yn gymesur at ei gilydd â graddfa’r rhwystrau ychwanegol sy’n cael eu creu i fasnachu â’r UE.

en-gb	Tariffs, quotas and (other) nontariff barriers are all important, with some research suggesting that non-tariff barriers arising from divergences in regulation can be even more damaging to trade than tariffs.
cy-gb	Mae tariffau, cwotâu a rhwystrau di-dariff (eraill) i gyd yn bwysig, gyda rhywfaint o ymchwil yn awgrymu y gall rhwystrau di-dariff sy’n deillio o wahaniaethau mewn rheoleiddio fod yn fwy niweidiol i fasnach na thariffau.

en-gb	Over the shorter term, adverse effects will be driven by anticipation of the longer term consequences and by the disruption created by the transition process.
cy-gb	Dros y tymor byrrach, caiff effeithiau andwyol eu sbarduno gan y gwaith o rag-weld beth fydd y canlyniadau tymor hwy a chan yr aflonyddwch a gaiff ei greu gan y proses bontio.

en-gb	There is also a consensus that benefits of new trade deals, including with the USA, would be much smaller than the losses incurred from additional barriers to trade with the EU.
cy-gb	Ceir consensws hefyd y byddai manteision cytundebau masnach newydd, gan gynnwys ag UDA, yn llawer llai na’r colledion a fyddai’n deillio o rwystrau ychwanegol i fasnachu â’r UE.

en-gb	This reflects the fact that countries trade much more intensively with partners that are close geographically.
cy-gb	Mae hyn yn adlewyrchu’r ffaith bod gwledydd yn masnachu’n llawer mwy dwys â phartneriaid sy’n agos atynt yn ddaearyddol.

en-gb	The way in which the sterling exchange rate has reacted to “news” about Brexit indicates that market participants share this analysis.
cy-gb	Mae’r ffordd y mae cyfradd gyfnewid sterling wedi ymateb i’r “newyddion” hyn am Brexit yn nodi bod cyfranogwyr â’r farchnad yn rhannu’r dadansoddiad hwn.

en-gb	The broad conclusions just summarised remain valid.
cy-gb	Mae’r casgliadau eang sydd newydd gael eu crynhoi’n dal yn ddilys.

en-gb	This note includes the findings of some more recent analysis, which are consistent with the preexisting consensus, and draws out the implications for assessing the economic effects the UK Government’s proposals for its future trading relationship with the EU, in so far as this is currently known.
cy-gb	Mae’r nodyn hwn yn cynnwys canfyddiadau dadansoddiadau mwy diweddar, sy’n gyson â’r consensws sydd eisoes yn bodoli, ac yn ymhelaethu ar y goblygiadau ar gyfer asesu effeithiau economaidd cynigion Llywodraeth y DU ar gyfer ei pherthynas fasnachu â’r UE yn y dyfodol, i’r graddau y mae’r berthynas hon yn hysbys ar hyn o bryd

en-gb	Withdrawal Agreement Bill and Short Term Prospects
cy-gb	Bil y Cytundeb Ymadael a Rhagolygon Tymor Byr

en-gb	On the assumption that the Withdrawal Agreement Bill (WAB) completes its progress through Parliament on schedule, an abrupt exit from the EU without a transition period at the end of January 2020 appears unlikely.
cy-gb	Gan ragdybio y bydd Bil y Cytundeb Ymadael yn cwblhau ei hynt trwy Senedd y DU yn unol â’r amserlen, mae ymadawiad sydyn â’r UE heb gyfnod pontio ar ddiwedd Ionawr yn ymddangos yn annhebygol.

en-gb	However, if agreement on future trading relations with the EU is not reached during 2020, a disruptive exit, followed by trading on WTO terms, at the end of the transition period in December 2020 remains possible,
cy-gb	Er hynny, os na chytunir ar gysylltiadau masnachu â’r UE yn ystod 2020, mae’n bosibl o hyd y bydd ymadawiad anhrefnus, wedi’i ddilyn gan fasnachu ar delerau Sefydliad Masnach y Byd, ar ddiwedd y cyfnod pontio yn Rhagfyr 2020.

en-gb	Analysis by the Office for Budget
cy-gb	Mae dadansoddiad gan y Swyddfa

en-gb	Responsibility (OBR), the Bank of England, and others has indicated that the UK economy is now probably at least two per cent smaller than was expected prior to the referendum result.
cy-gb	Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR), Banc Lloegr, ac eraill, wedi nodi bod economi’r DU bellach o leiaf dau y cant yn llai, yn ôl pob tebyg, nag y disgwylid cyn canlyniad y refferendwm.

en-gb	The bulk of this shortfall is accounted for by weak levels of business investment, which has barely grown in the UK since the referendum, in contrast to the position across the EU and other comparator countries.
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o’r diffyg hwn i’w phriodoli i lefelau gwan o fuddsoddiad mewn busnes. Prin fu’r twf yn y maes hwn yn y DU ers y refferendwm, o’i gymharu â’r sefyllfa ledled yr UE a gwledydd cymharol eraill.

en-gb	Both the Bank of England and the National
cy-gb	Mae Banc Lloegr a’r Sefydliad

en-gb	Institute of Economic and Social
cy-gb	Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil

en-gb	Research (NIESR) estimate that Brexit-related uncertainty has been associated with a reduction in business investment, with the level in 2019 being around 15 per cent lower than it would otherwise have been.
cy-gb	Economaidd a Chymdeithasol (NIESR) yn amcangyfrif bod ansicrwydd ynghylch Brexit wedi bod yn gysylltiedig â gostyngiad mewn buddsoddiad mewn busnes, gyda lefel 2019 tua 15 y cant yn is nag y byddai wedi bod fel arall.

en-gb	Weak business investment has been a key factor in the continued lacklustre performance of the UK economy in terms of the growth in productivity and real wages (the latter being driven by the former over the longer term).
cy-gb	Mae buddsoddiad gwan mewn busnes wedi bod yn ffactor allweddol ym mherfformiad tila economi’r DU o safbwynt y twf mewn cynhyrchiant a chyflogau gwirioneddol (yr olaf yn cael ei yrru gan y cyntaf dros y tymor hwy).

en-gb	In addition, since 2016, consumers have seen their spending power eroded by the effects of the depreciation of sterling on prices.
cy-gb	Yn ogystal, ers 2016, mae pŵer gwario defnyddwyr wedi cael ei erydu gan effeithiau dibrisio sterling ar brisiau.

en-gb	Analysis by the Centre for Economic Performance has shown that this has had the largest effects on people with low incomes, and hence on places with higher concentrations of such people, including Wales.
cy-gb	Mae dadansoddiad gan y Ganolfan ar gyfer Perfformiad Economaidd wedi dangos mai ar bobl ag incwm isel a thrwy hynny ar leoedd â chrynodiadau uwch o bobl o’r fath, gan gynnwys Cymru, y bu’r effaith waethaf.

en-gb	Nevertheless, consumer confidence and spending has held up relatively well in this adverse context, perhaps reflecting the scepticism of a large segment of the population about the evidence of negative economic consequences from Brexit.
cy-gb	Serch hynny, mae hyder defnyddwyr a gwario wedi dal eu tir yn weddol dda yn y cyd-destun andwyol hwn, gan adlewyrchu’r amheuon ymhlith cyfran fawr o’r boblogaeth am y dystiolaeth o ganlyniadau economaidd negyddol yn sgil Brexit.

en-gb	In round terms, the combined effects of reduced business investment and lower consumer spending power means that in 2019 each person in Wales probably had on average real income that was around £450 lower than it would otherwise have been.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae effeithiau cyfunol llai o fuddsoddiad mewn busnes a phŵer gwario is ymhlith defnyddwyr yn golygu bod gan bob person yng Nghymru incwm a oedd £450 yn is nag y byddai wedi bod fel arall.

en-gb	Assuming that the WAB passes as scheduled and the UK leaves the EU at the end of January 2020 with the agreement in place, there should be some reduction in the uncertainty facing businesses and consumers.
cy-gb	A bwrw bod Bil y Cytundeb Ymadael yn cael ei basio yn unol â’r amserlen a bod y DU yn ymadael â’r UE ar ddiwedd Ionawr 2020 gyda’r cytundeb yn ei le, dylai fod rhywfaint llai o ansicrwydd i fusnesau a defnyddwyr.

en-gb	This may lead to some revival in business investment and help maintain consumer confidence.
cy-gb	Gallai hyn arwain at rywfaint o adfywio o ran buddsoddiad mewn busnes a helpu i gynnal hyder defnyddwyr.

en-gb	However, any such effects are likely to be very modest, and could easily be more than offset by renewed uncertainty about the future trading arrangements that would follow the end of the transition period.
cy-gb	Er hynny, mae’n debygol y bydd yr effeithiau hynny’n fach iawn, ac fe allent gael eu gwrthbwyso i raddau helaeth hefyd gan ansicrwydd am y trefniadau masnachu yn y dyfodol a fyddai’n dilyn diwedd y cyfnod pontio.

en-gb	If this happens, the previously cited reduction in business investment could continue.
cy-gb	Os bydd hyn yn digwydd, gallai’r gostyngiad mewn buddsoddiad mewn busnes a grybwyllwyd gynt barhau.

en-gb	Additional uncertainty could arise from the likelihood that not everything will be agreed by December 2020.
cy-gb	Gallai ansicrwydd ychwanegol deillio o’r debygoliaeth na chytunir ar bopeth erbyn Rhagfyr 2020.

en-gb	For instance, Michel Barnier recently stated that:
cy-gb	Er enghraifft, dywedodd Michel Barnier yn ddiweddar:

en-gb	“It is unrealistic that a global negotiation can be done in 11 months, so we can’t do it all.”
cy-gb	“It is unrealistic that a global negotiation can be done in 11 months, so we can’t do it all.”

en-gb	There is a real risk that, as a result of continuing uncertainty, some businesses which have held back on major investment decisions over the last few years may reach a “tipping point” and decide that significant downscaling, or even closure, is the rational response.
cy-gb	Mae risg go iawn, o ganlyniad i ansicrwydd parhaus, y gallai rhai busnesau sydd wedi dal yn ôl ar benderfyniadau buddsoddi o bwys dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf gyrraedd “pwynt tyngedfennol” a phenderfynu mai israddio, neu hyd yn oed cau, yw’r ymateb rhesymegol.

en-gb	The NIESR has estimated that, over the next few years, uncertainty associated with the Brexit process could result in UK national income being 2-3 per cent lower than it would otherwise have been.
cy-gb	Yn ôl amcangyfrif NIESR, dros yr ychydig flynyddoedd nesaf, gallai’r ansicrwydd sy’n gysylltiedig â proses Brexit olygu y bydd incwm cenedlaethol y DU 2-3 y cant yn is nag y byddai wedi bod fel arall.

en-gb	Should the UK fail to reach an agreement on future trading relations with the EU by December 2020 and starts to trade on WTO terms in 2021, the risk of recession in 2021 would be high.
cy-gb	Os bydd y DU’n methu â gwneud cytundeb ar gysylltiadau masnachu â’r UE yn y dyfodol erbyn Rhagfyr 2020 ac yn dechrau masnachu ar delerau Sefydliad Masnach y Byd yn 2021, byddai’r risg o ddirwasgiad yn uchel.

en-gb	In any event, the constrained levels of business investment experienced over the last few years will leave a legacy in terms of weakness in productivity growth unless or until the shortfall is made good.
cy-gb	Beth bynnag, bydd y gwasgu ar lefelau buddsoddiad mewn busnes a welwyd dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf yn gadael ei ôl o safbwynt gwendid yn nhwf cynhyrchiant nes i’r diffyg gael ei unioni.

en-gb	The Bank of England’s most recent forecasts indicate that growth over the next few years will be lower they than previously assumed even if the UK Government’s apparent preference for a limited Free Trade deal is implemented as planned.
cy-gb	Mae rhagolygon diweddaraf Banc Lloegr yn nodi y bydd twf dros yr ychydig flynyddoedd nesaf yn is nag y tybid yn flaenorol hyd yn oed os bydd dewis Llywodraeth y DU i bob golwg o blaid cytundeb Masnach Rydd gyfyngedig yn cael ei roi ar waith yn unol â’r bwriad.

en-gb	The previous forecasts were based on an average of possible outcomes for post Brexit trading relationship with the EU and the Bank attributes some of the reduction in growth to the fact that effects of the proposed arrangements are worse than this average.
cy-gb	Roedd y rhagolygon blaenorol yn seiliedig ar gyfartaledd o ganlyniadau posibl ar gyfer y berthynas fasnachu ar ôl Brexit â’r UE ac mae’r Banc yn priodoli rhywfaint o’r gostyngiad mewn twf i’r ffaith bod effeithiau’r trefniadau arfaethedig yn waeth na’r cyfartaledd hwn.

en-gb	Future Trading Relations with the EU and Longer Term Prospects
cy-gb	Cysylltiadau Masnachu yn y Dyfodol â’r UE a Rhagolygon Tymor Hwy

en-gb	Despite the publication of the WAB and the existence of the Political Declaration about future trading relations between the UK and the EU, these relations remain a matter of considerable uncertainty.
cy-gb	Er gwaethaf cyhoeddi Bil y Cytundeb Ymadael a bodolaeth y Datganiad Gwleidyddol ynghylch Cysylltiadau Masnachu yn y dyfodol rhwng y DU a’r UE, mae’r cysylltiadau hyn yn destun cryn ansicrwydd o hyd.

en-gb	The Political Declaration is not binding, and the real intentions of the UK Government are unclear, and could change, as various constraints and consequences emerge during the negotiation period.
cy-gb	Nid yw’r Datganiad Gwleidyddol yn rhwymol, ac mae gwir fwriadau Llywodraeth y DU yn aneglur, ac fe allent newid, wrth i wahanol gyfyngiadau a chanlyniadau ddod i’r amlwg yn ystod y cyfnod negodi.

en-gb	Furthermore, while there is a consensus about the nature and broad scale of the longer term negative effects of different forms of trading relationship, as described above, mainstream analysis has yielded a range of numerical estimates for each option.
cy-gb	Ymhellach, er bod consensws ynghylch natur a graddfa eang effeithiau negyddol tymor hwy gwahanol fathau o berthynas fasnachu, fel y disgrifir uchod, mae dadansoddiad prif ffrwd wedi  arwain at ystod o amcangyfrifon rhifyddol ar gyfer pob opsiwn.

en-gb	The nature of economic modelling and the unavoidable uncertainties make this lack of precision inevitable.
cy-gb	Mae natur modelu economaidd a’r ansicrwydd anochel yn gwneud y math hwn o fanwl gywirdeb yn anochel.

en-gb	However, this should not undermine confidence in be broad messages, which are grounded in well-established economic theory and confirmed empirically on the basis of changes in outcomes where trading relationships have changed in other cases.
cy-gb	Er hynny, ni ddylai hwn danseilio hyder yn y negeseuon eang, sydd wedi’u seilio ar ddamcaniaeth economaidd sydd wedi ennill ei phlwyf a chael eu cadarnhau’n empiraidd ar sail newidiadau mewn canlyniadau lle y mae cysylltiadau masnachu wedi newid mewn achosion eraill.

en-gb	Selected recent estimates of long run effects from the CEP and NIESR are shown in Table 1.
cy-gb	Dangosir amcangyfrifon diweddar dethol o o effeithiau hirdymor oddi wrth CEP a NIESR yn Nhabl 1.

en-gb	Estimates from analysis undertaken for the previous UK Government are also included for comparison.
cy-gb	Cynhwysir amcangyfrifon o ddadansoddiad a wnaed o Lywodraeth flaenorol y DU at ddibenion cymharu.

en-gb	The figures in the table represent annual effects in around ten years’ time.
cy-gb	Mae’r ffigurau yn y tabl yn cyfleu’r effeithiau blynyddol ymhen rhyw ddeng mlynedd.

en-gb	These estimates are representative of the range of estimates made by mainstream analysts.
cy-gb	Mae’r amcangyfrifon hyn yn cynrychioli’r ystod o amcangyfrifon a wnaed gan ddadansoddwyr prif ffrwd.

en-gb	No estimate is shown for the combination of Efta/EEA membership with participation in a Custom’s Union.
cy-gb	Ni ddangosir unrhyw amcangyfrif ar gyfer y cyfuniad o aelodaeth Ardal Masnach Rydd Ewropeaidd a’r Ardal Economaidd Ewropeaidd (Efta / EEA).

en-gb	In economic terms, this combination (which in the table would combine the first row with elements of the second row) would result in minimal negative economic effects when compared with remaining in the EU.
cy-gb	Mewn termau economaidd, byddai’r cyfuniad hwn (a fyddai’n cyfuno’r rhes gyntaf ag elfennau’r ail res yn y tabl) yn arwain at effeithiau economaidd negyddol bach iawn o’i gymharu ag aros yn yr UE.

en-gb	The effects shown in the table can be interpreted as the impact on the annual real incomes of UK citizens.
cy-gb	Gellir dehongli’r effeithiau a ddangosir yn y tabl fel effaith incwm gwirioneddol blynyddol dinasyddion y DU.

en-gb	Over the longer term, these effects will be felt mainly in terms of lower real wages, rather than lower employment, as wages adjust to reflect productivity that is lower than it otherwise would be.
cy-gb	Dros y tymor hwy, teimlir yr effeithiau hyn yn bennaf o safbwynt cyflogau gwirioneddol llai, yn hytrach na chyflogaeth is, wrth i gyflogau addasu i adlewyrchu cynhyrchiant sy’n is nag y byddai fel arall.

en-gb	Reduced funding for, and hence poorer, public services also seem an inevitable consequence of a weaker tax base.
cy-gb	Mae cyllid llai ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus, a thrwy hynny wasanaethau cyhoeddus tlotach, hefyd yn un o ganlyniadau anochel sylfaen drethu wannach.

en-gb	Estimates of long run economic effects of Brexit
cy-gb	Amcangyfrifon effeithiau economaidd hirdymor Brexit

en-gb	* Centre for Economic Performance.
cy-gb	* Y Ganolfan ar gyfer Perfformiad Economaidd.

en-gb	Equivalent results also obtained by UK in a Changing Europe, using a similar modelling approach.
cy-gb	Cafwyd canlyniadau cyfatebol gan UK in a Changing Europe, gan ddefnyddio dull gweithredu modelu tebyg.

en-gb	** Long Term Economic Analysis, published November 2018.
cy-gb	** Dadansoddiad Economaidd Tymor Hir, a gyhoeddwyd Tachwedd 2018.

en-gb	Assumes no change in migration and “more realistic” scenario for May’s deal.
cy-gb	Yn rhagdybio na fydd newid o ran ymfudiad a senario mwy realistig ar gyfer cytundeb May.

en-gb	*** National Institute for Economic and Social Research.
cy-gb	*** Y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol.

en-gb	Effects are lower than CEP and UK Government as wider evidence on productivity
cy-gb	Mae’r effeithiau yn is na CEP a Llywodraeth y DU gan na chynhwy-sir tystiolaeth ehangach ar effeithiau cynhyrchiant.

en-gb	The estimates in the table include some effects on productivity.
cy-gb	Mae’r amcangyfrifon yn y tabl yn cynnwys rhai effeithiau ar gynhyrchiant.

en-gb	There is good evidence that open markets, wider and deeper competition, and trade are all good for productivity (and hence real wages) over the long run.
cy-gb	Mae tystiolaeth dda bod marchnadoedd agored, cystadleuaeth ehangach a dyfnach, a masnach i gyd yn dda ar gyfer cynhyrchiant (a thrwy hynny cyflogau gwirioneddol) dros y tymor hir.

en-gb	The scale of the effects are particularly difficult to estimate with precision but should be included because analysis suggests they are large.
cy-gb	Mae’n arbennig o anodd amcangyfrif graddfa’r effeithiau yn fanwl gywir ond dylid ei chynnwys am fod y dadansoddiad yn awgrymu eu bod yn fawr.

en-gb	The  estimates made by NIESR are more cautious in this respect, and may represent an underestimate.
cy-gb	Mae’r amcangyfrifon a wnaed gan NIESR yn fwy gofalus ac fe allent fod yn danamcangyfrif.

en-gb	As just noted, it is currently unclear which form of trading relationship the UK Government and EU will eventually agree.
cy-gb	Fel y nodwyd gynnau, nid yw’n glir ar hyn o bryd ar ba fath o berthynas fasnachu y bydd Llywodraeth y DU a’r UE yn cytuno yn y pen draw.

en-gb	Present indications are that the UK Government’s intention is to pursue a limited free trade agreement (FTA) which would have an impact on real incomes of up to around 6% per annum in the longer run, as indicated by the column in the table.
cy-gb	Yn ôl yr arwyddion cynnar, mae’n fwriad gan Lywodraeth y DU fynd ar drywydd cytundeb masnach rydd (FTA) a fyddai’n cael effaith ar incymau gwirioneddol o hyd at ryw 6% y flwyddyn yn y tymor hwy, fel y nodir gan y golofn yn y tabl.

en-gb	In today’s terms, this would be equivalent to around £1,300 per head each year in Wales.
cy-gb	Mewn termau cyfoes, byddai hyn yn gyfwerth â rhyw £1,300 y pen y flwyddyn yng Nghymru.

en-gb	With a limited FTA with the EU the UK Government would be free to pursue its own free trade deals with other countries.
cy-gb	Gyda FTA cyfyngedig â’r UE byddai Llywodraeth y DU’n rhydd i fynd ar drywydd ei chytundebau masnach rydd eu hunain â gwledydd eraill.

en-gb	Economic analysis undertaken by the previous UK Government has shown that any positive effect on incomes would be small, perhaps 0.2 per cent, and very far from compensating for the losses associated with Brexit.
cy-gb	Mae dadansoddiad economaidd a wnaed gan Llywodraeth flaenorol y DU wedi dangos y byddai unrhyw effaith gadarnhaol ar incymau’n fach, efallai 0.2 y cant, ac na fyddai’n digolledu o bell ffordd am y colledion sy’n gysylltiedig â Brexit.

en-gb	Similarly, analysis shows that the benefits of any changes to UK regulations would be very small (if they exist at all).
cy-gb	Yn yr un modd, dengys y dadansoddiad y byddai manteision unrhyw newidiadau i reoliadau’r DU yn fach iawn (os ydynt yn bodoli o gwbl).

en-gb	The future approach of the UK Government to migration will also impact on the level of national income.
cy-gb	Bydd ymagwedd Llywodraeth y DU at fudo hefyd yn effeithio ar lefel incwm cenedlaethol.

en-gb	The estimates in the table assume only limited changes to total levels of migration.
cy-gb	Mae’r amcangyfrifon yn y tabl yn tybio mai newidiadau cyfyngedig yn unig a welir yng nghyfanswm lefelau mudo.

en-gb	While more restrictive migration would reduce total national income, its effect on real income per head for existing residents would be much more modest.
cy-gb	Er y byddai mudo mwy cyfyngus yn lleihau cyfanswm yr incwm cenedlaethol, byddai ei effaith ar incwm gwirioneddol y pen ar gyfer preswylwyr presennol gryn dipyn yn llai.

en-gb	Estimates of long run economic effects of Brexit on UK tax revenues
cy-gb	Amcangyfrifon o effeithiau hirdymor Brexit ar refeniw trethi’r DU

en-gb	Purely for illustration, the Welsh “population share” of the annual tax revenue reduction estimated by the CEP to occur under a deal of the kind currently proposed would be around £2.7 billion.
cy-gb	At ddibenion enghreifftiol, yng Nghymru byddai “y gyfran o’r boblogaeth” yn achos y gostyngiad refeniw trethi blynyddol a fyddai’n digwydd o dan gytundeb o’r math a gynigir yn ôl amcangyfrif CEP tua £2.7 biliwn.

en-gb	Lower growth will result in a tax base, and tax revenues, that are smaller than they would otherwise be.
cy-gb	Bydd twf is yn arwain at sylfaen drethu, a refeniw trethi, sy’n llai nag y byddent fel arall.

en-gb	This means that either public spending has to be lower or government borrowing has to be higher.
cy-gb	Mae hyn yn golygu naill ai bod rhaid i wariant cyhoeddus fod yn is neu fod rhaid i fenthyca gan y llywodraeth fod yn uwch.

en-gb	Broad estimates of the annual shortfall in UK government revenues, expressed in todays’ terms are shown in Table 2.
cy-gb	Dangosir amcangyfrifon bras o’r diffyg blynyddol yn refeniw Llywodraeth y DU, wedi’u mynegi mewn termau cyfoes yn Nhabl 2.

en-gb	These estimates are based on analysis by the organisations stated, but not necessarily expressed by them in the same terms.
cy-gb	Seilir yr amcangyfrifon hyn ar ddadansoddiad gan y sefydliadau a nodwyd, ond nid ydynt o reidrwydd yn cael eu mynegi ganddynt yn yr un termau.

en-gb	Sectoral and spatial impacts The analysis described above has been undertaken at the UK level.
cy-gb	Effeithiau sectorol a gofodol Mae’r dadansoddiad uchod wedi’i wneud ar lefel y DU.

en-gb	The effects in Wales are expected to be broadly similar in both nature and scale.
cy-gb	Disgwylir i’r effeithiau yng Nghymru fod yn eithaf tebyg o ran eu natur a’u graddfa.

en-gb	The economy in Wales is deeply embedded within the wider UK economy, with important linkages arising from :
cy-gb	Mae’r economi yng Nghymru wedi ymwreiddio’n ddwfn o fewn economi ehangach y DU, gyda chysylltiadau pwysig yn deillio o :

en-gb	For the first three of the factors that follow, the existence of a legal and regulatory context that is largely common to Wales and England and geographic proximity are the key enablers.
cy-gb	Am y tri ffactor cyntaf sy’n dilyn, bodolaeth cyd-destun cyfreithiol a rheoleiddio sy’n gyffredin i Gymru a Lloegr i raddau helaeth ac agosrwydd daearyddol yw’r galluogwyr allweddol.

en-gb	Unsurprisingly in this context, over the short to medium term, and when assessed on a “per head” basis , the economy in Wales follows a similar trajectory to that of the UK as whole, albeit with some random variation from one period to next .
cy-gb	Nid yw’n syndod yn y cyd-destun hwn, dros tymor byr i ganolig, ac o’i asesu ar sail “y pen 3 , fod yr economi yng Nghymru’n dilyn hynt tebyg i hynt y DU gyfan, ond gyda rhywfaint o amrywiad ar hap o un cyfnod i’r llall 4 .

en-gb	Both population and total GVA have grown more slowly in Wales than is the case for the UK as a whole.
cy-gb	Mae rhywfaint o dadansoddiad wedi dangos y gallai effeithiau andwyol Brexit ar Gymru fod yn fwy na’r cyfartaledd i’r DU yn gyfan.

en-gb	This is because the sectors within manufacturing in which Wales specialises are particularly dependent on European markets.
cy-gb	Mae hyn oherwydd bod y sectorau ym maes gweithgynhyrchu y mae Cymru’n arbenigo ynddynt yn dibynnu’n arbennig ar farchnadoedd Ewropeaidd.

en-gb	However, much depends on the form that Brexit takes and the nature of the additional frictions that are introduced.
cy-gb	Er hynny, mae llawer yn dibynnu ar ba ffurf fydd gan Brexit a natur y ffrithiant ychwanegol a gyflwynir.

en-gb	Reflecting this, analysis of an outcome in which nearsingle market arrangements are retained for goods, but not services, suggests the greatest impacts could be in regions that are serviced-dominated, particularly London.
cy-gb	Gan adlewyrchu hyn, o ddadansoddi canlyniad lle y cedwir trefniadau marchnad led-sengl ar gyfer nwyddau, ond ddim gwasanaethau, awgrymir mai mewn rhanbarthau sy’n cael eu dominyddu gan wasanaethau, yn enwedig Llundain y gwelir yr effeithiau mwyaf.

en-gb	On the other hand, were significant barriers imposed on trade in goods, the impact would be felt most in areas that specialise most in manufacturing, including of course Wales.
cy-gb	Ar y llaw arall, pe bai rhwystrau sylweddol yn cael eu gorfodi ar fasnach mewn nwyddau, byddai’r effaith ar ei gwaethaf mewn ardaloedd sy’n arbenigo fwyaf mewn gweithgynhyrchu, gan gynnwys Cymru wrth gwrs.

en-gb	In addition, research undertaken for the Welsh Government by Cardiff Business School indicated that business-specific factors (such as their specific role in particular supply chains) could be more important for their prospects than the broad sector to which they belong.
cy-gb	Yn ogystal, dangosodd ymchwil a wnaed gan Llywodraeth Cymru yn Ysgol Fusnes Caerdydd y gallai ffactorau sy’n benodol i fusnes (megis eu rôl benodol mewn cadwyni cyflenwi arbennig) fod yn bwysicach ar gyfer eu rhagolygon na’r sector eang y maent yn perthyn iddo.

en-gb	Such considerations limit the value of simple assessments of spatial effects across Wales based on sectoral exposure. The linkages described above result in the transmission of effects geographically, with, in most places, indirect and economy-wide effects likely to dominate direct local impacts 5 .
cy-gb	Mae’r ystyriaethau hynny yn cyfyngu ar gwerth asesiadau syml o effeithiau gofodol ledled Cymru yn seiliedig ar gysylltiad â’r sector  Mae’r cysylltiadau a ddisgrifir uchod yn arwain at drawsyrru effeithiau yn ddaearyddol, gydag effeithiau anuniongyrchol ac effeithiau ar draws yr economi yn debygol o ddominyddu effeithiau lleol 5 .

en-gb	Furthermore, over the long run, the impact of the more adverse Brexit scenarios is likely to take the form of reductions in investment and lower productivity growth, rather than easily identifiable job losses and plant closures.
cy-gb	Ymhellach, dros y tymor hir, mae effaith y sefyllfaoedd Brexit mwy andwyol yn debygol o fod ar ffurf gostyngiadau mewn buddsoddiad a thwf is mewn cynhyrchiant, yn hytrach na cholli swyddi a chau gweithfeydd y gellir eu nodi’n haws.

en-gb	Even where such losses and closures occur, it will often be difficult to attribute them unambiguously to Brexit.
cy-gb	Hyd yn oed os yw swyddi’n cael eu colli a gweithfeydd yn cael eu cau, bydd yn anos eu priodoli yn ddiamwys i Brexit.

en-gb	The economy is in a constant state of “churn” and restructuring, with around 2,000 jobs both lost and created in a typical week in Wales.
cy-gb	Mae’r economi yn newid ac yn cael ei ailstrwythuro  drwy’r amser, gyda rhyw 2,000 o swyddi’n cael eu colli a’u creu mewn wythnos arferol yng Nghymru.

en-gb	In general, this churn is accommodated within local labour markets through the process of creative destruction.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae marchnadoedd llafur lleol yn mynd i’r afael â’r newid cyson hwn trwy’r broses o ddinistr creadigol.

en-gb	The lesson of both previous economic slowdowns and periods of heightened structural change (such as in the 1980s), is that the people who suffer most are those who are already most disadvantaged in labour market terms – typically those with lower skill levels and with disability or ill health or who are from equality groups that suffer adverse labour market outcomes.
cy-gb	Y wers sydd wedi’i dysgu yn sgil dirwasgiadau economaidd blaenorol a chyfnodau o newid strwythurol dwys (megis yr 1980au), yw mai’r bobl sy’n dioddef fwyaf yw’r rhai sydd eisoes o dan fwyaf o anfantais o safbwynt y farchnad lafur. Fel rheol y rhai â lefelau sgiliau is neu sydd ag anabledd neu afiechyd neu sydd o grwpiau cydraddoldeb sy’n dioddef canlyniadau andwyol yn y farchnad lafur.

en-gb	The places that suffer most tend to be those which have the highest concentrations of people with the characteristics just described.
cy-gb	Mae’r lleoedd sy’n dioddef fwyaf yn tueddu i fod y rhai â’r crynodiadau uchaf o bobl â’r nodweddion sydd newydd gael eu disgrifio.

en-gb	The most severe effects are likely to be found in places where such concentrations of disadvantage combine with a high share of employment in adversely affected businesses and a local economy which is less resilient.
cy-gb	Mae’r effeithiau mwyaf difrifol yn debygol o gael eu gweld mewn lleoedd lle y mae crynodiadau o anfantais ynghyd â chyfran uchel o gyflogaeth mewn busnesau yr effeithir arnynt yn lleol ac economi leol sy’n llai cydnerth.

en-gb	However, the complexities described above in identifying vulnerable businesses imply that case specific analysis is a more realistic way of identifying heightened vulnerability than generic modelling.
cy-gb	Er hynny, mae’r cymhlethdodau a ddisgrifir uchod wrth nodi busnesau dan fygythiad yn awgrymu bod dadansoddiad o achosion penodol yn ffordd fwy realistig o nodi bygythiadau dwysach i’r economi na modelu generig.

en-gb	A key consequence of the reduced growth expected under the new trading arrangements is a tax base that is weaker than otherwise.
cy-gb	Un o ganlyniadau allweddol y gostyngiad mewn twf a ddisgwylir o dan y trefniadau masnachu newydd yw sylfaen drethu sy’n wannach nag y byddai fel arall.

en-gb	It is therefore likely that less affluent areas that are disproportionately dependent on public funds will suffer the most.
cy-gb	Mae’n debygol mai ardaloedd llai cyfoethog sy’n dibynnu’n anghymesur ar gronfeydd cyhoeddus fydd yn dioddef fwyaf.

en-gb	This obviously includes Wales, and such effects would be compounded if the funding Wales currently receives from the EU was not to be fully replaced by the UK Government on a continuing basis.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys Cymru wrth gwrs, ac fe gâi’r effeithiau hynny eu cymhlethu pe na bai’r cyllid y mae Cymru’n ei gael oddi wrth yr UE yn cael ei ddisodli yn llawn gan Lywodraeth y DU ar sail barhaus.

en-gb	5 There may be important exceptions where a sector, or even individual business is highly dominant in a less resilient local economy.
cy-gb	Gallai fod eithriadau pwysig lle bo sector, neu hyd yn oed busnes unigol yn gryf iawn mewn economi leol llai cydnerth.

en-gb	The Future UK/EU Relationship:
cy-gb	Y Berthynas rhwng y DU a’r UE yn y Dyfodol:

en-gb	WG21
cy-gb	LlC21

en-gb	The Additional Learning Needs Code for Wales 2021
cy-gb	Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol Cymru 2021

en-gb	The Additional Learning Needs Code for Wales contains statutory guidance for the following public authorities:
cy-gb	Mae Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol Cymru yn cynnwys canllawiau statudol ar gyfer yr awdurdodau cyhoeddus a ganlyn:

en-gb	local authorities in Wales or England; governing bodies of maintained schools in Wales or England (including  maintained nursery schools and pupil referral units); governing bodies of further education institutions in Wales or England; proprietors of academies; youth offending teams for an area in Wales or England; persons in charge of relevant youth accommodation in Wales or England; Local Health
cy-gb	awdurdodau lleol yng Nghymru neu Loegr; cyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir yng Nghymru neu Loegr (gan gynnwys ysgolion meithrin a gynhelir ac unedau cyfeirio disgyblion); cyrff llywodraethu sefydliadau addysg bellach yng Nghymru neu Loegr; perchnogion academïau; timau troseddwyr ifanc ar gyfer ardal yng Nghymru neu Loegr; personau sy’n gyfrifol am lety ieuenctid perthnasol yng Nghymru neu Loegr; y Byrddau Iechyd Lleol;

en-gb	Boards; NHS trusts; the National Health Service Commissioning Boards; clinical commissioning groups; NHS foundation trusts; and Special Health Authorities.
cy-gb	ymddiriedolaethau’r GIG; Byrddau Comisiynu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol; grwpiau comisiynu clinigol; ymddiriedolaethau sefydledig y GIG; ac Awdurdodau Iechyd Arbennig.

en-gb	It also imposes requirements on governing bodies of maintained schools in Wales, governing bodies of further education institutions in Wales, local authorities in Wales, Local Health Boards and NHS trust.
cy-gb	Mae hefyd yn gosod gofynion ar gyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir yng Nghymru, cyrff llywodraethu sefydliadau addysg bellach yng Nghymru, awdurdodau lleol yng Nghymru, y Byrddau Iechyd Lleol ac ymddiriedolaethau’r GIG.

en-gb	The Education Tribunal for Wales is required to have regard to any provision of the Code that appears to it to be relevant to a question arising on an appeal under Part 2 of the Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Act 2018 (‘the Act’).
cy-gb	Mae hi’n ofynnol i Dribiwnlys Addysg Cymru roi ystyriaeth i unrhyw ddarpariaethau yn y Cod y mae’n ymddangos iddo eu bod yn berthnasol i gwestiwn a godir ar apêl o dan Ran 2 o Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 (‘y Ddeddf’).

en-gb	Local authority funded, non-maintained providers of nursery education are required to have regard to relevant guidance in the Code, in accordance with the local authority’s funding arrangements.
cy-gb	Mae hi’n ofynnol i ddarparwyr addysg feithrin nas cynhelir ac a ariennir gan awdurdod lleol roi ystyriaeth i’r canllawiau perthnasol yn y Cod, yn unol â threfniadau ariannu yr awdurdod lleol.

en-gb	Overview
cy-gb	Disgrifiad o gynnwys y ddogfen

en-gb	This Code is made under the Act, which, together with this Code and regulations made under the Act, provides the statutory system in Wales for meeting the additional learning needs of children and young people.
cy-gb	Gwneir y Cod hwn o dan y Ddeddf, sydd, ynghyd â’r Cod hwn a rheoliadau a wneir o dan y Ddeddf, yn darparu’r system statudol yng Nghymru i ddiwallu anghenion dysgu ychwanegol plant a phobl ifanc.

en-gb	It is aimed at ensuring that children and young people’s additional learning needs are identified early and addressed quickly to enable them to achieve their full potential.
cy-gb	Y nod yw sicrhau bod anghenion dysgu ychwanegol plant a phobl ifanc yn cael eu hadnabod yn gynnar ac yn cael sylw yn ddi-oed, er mwyn eu galluogi i gyflawni eu potensial.

en-gb	See above
cy-gb	Gweler uchod

en-gb	Further information  Enquiries about this document should be directed to:
cy-gb	Rhagor o wybodaeth  Dylid cyfeirio ymholiadau am y ddogfen hon at:

en-gb	Additional Learning Needs Transformation Team
cy-gb	Y Tîm Trawsnewid Anghenion Dysgu Ychwanegol

en-gb	Support for Learners Division
cy-gb	Yr Is-adran Cymorth i Ddysgwyr

en-gb	Education Directorate
cy-gb	Y Gyfarwyddiaeth Addysg

en-gb	03000 626666
cy-gb	03000 062 6666

en-gb	AdditionalLearningNeedsBranch@gov.wales
cy-gb	additionallearningneedsbranch@llyw.cymru

en-gb	Additional copies
cy-gb	Copiau ychwanegol

en-gb	This document can be accessed from the Welsh Government’s website at https://gov.wales/additional learning - needs - special - educational - needs 
cy-gb	Gellir gweld y ddogfen hon ar wefan Llywodraeth Cymru ar https://llyw.cymru/anghenion - dysgu ychwanegol - anghenion - addysgol - arbennig 

en-gb	The Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Act 2018
cy-gb	Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018

en-gb	The Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021
cy-gb	Rheoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021

en-gb	The Education Tribunal for Wales Regulations 2021
cy-gb	Rheoliadau Tribiwnlys Addysg Cymru 2021

en-gb	© Crown copyright 2021 WG42338 Digital ISBN 978-1-80082-983-1
cy-gb	© Hawlfraint y Goron 2021 lC42338 ISBN Digidol 978-1-80082-982-4

en-gb	Introduction  1
cy-gb	Cyflwyniad  1

en-gb	Guidance in the Code to which relevant persons must have regard ...................................... 1
cy-gb	Canllawiau yn y Cod y mae'n rhaid i bersonau perthnasol roi sylw iddynt  1

en-gb	Requirements imposed by the Code on local authorities, governing bodies of maintained schools and FEIs and NHS bodies .....................................................................
cy-gb	Gofynion y mae'r Cod yn eu gosod ar awdurdodau lleol, cyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach a chyrff y GIG  2

en-gb	2 Interpretation of key terms and expressions used in the Code .............................................. 3
cy-gb	Dehongli termau ac ymadroddion allweddol a ddefnyddir yn y Cod  3

en-gb	Timescale requirements ........................................................................................................ 8
cy-gb	Gofynion amserlen  9

en-gb	Exercise of rights by children and Case Friends and the interpretation of requirements imposed by the Code .....................................................................................
cy-gb	Arfer hawliau gan blant a Chyfeillion Achos a dehongli gofynion a osodir gan y Cod  12

en-gb	11 Exercise of rights by representatives for parents and young people who lack capacity and the interpretation of requirements imposed by the Code ................................
cy-gb	Arfer hawliau gan gynrychiolwyr rhieni a phobl ifanc nad oes ganddynt alluedd a'r dehongliad o ofynion a osodir gan y Cod  13

en-gb	13 Giving notifications or copies of documents ........................................................................
cy-gb	Rhoi hysbysiadau neu gopïau o ddogfennau  16

en-gb	Cross-references to other parts of the Code .......................................................................
cy-gb	Croesgyfeirio i rannau eraill o’r Cod  17

en-gb	Implementation arrangements .............................................................................................
cy-gb	Trefniadau gweithredu  17

en-gb	Partners in delivery – role of individual organisations in the ALN system ............................
cy-gb	Partneriaid cyflwyno – rôl sefydliadau unigol yn y system ADY  17

en-gb	17 Glossary..............................................................................................................................
cy-gb	Geirfa  21

en-gb	The definition of ALN and ALP  28
cy-gb	Y diffiniad o ADY a DDdY  28

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad   28

en-gb	The definition of ALN...........................................................................................................
cy-gb	Y diffiniad o ADY  28

en-gb	The definition of ALP ...........................................................................................................
cy-gb	Y diffiniad o DDdY  29

en-gb	Applying the definitions to children of compulsory school age and young people .................................................................................................................................
cy-gb	Cymhwyso'r diffiniadau i blant o oedran ysgol gorfodol a phobl ifanc  29

en-gb	29 Applying the definitions to children under compulsory school age .......................................
cy-gb	Cymhwyso'r diffiniadau i blant o dan oedran ysgol gorfodol  30

en-gb	Guidance on matters relating to the definition of ALN and its application ............................
cy-gb	Canllawiau ar faterion yn ymwneud â'r diffiniad o ADY a'i gymhwysiad  31

en-gb	Areas of need .....................................................................................................................
cy-gb	Meysydd angen  35

en-gb	ALP .....................................................................................................................................
cy-gb	DDdY  36

en-gb	Principles of the Code  37
cy-gb	Egwyddorion y Cod  38

en-gb	Principles in practice ...........................................................................................................
cy-gb	Rhoi’r egwyddorion ar waith  38

en-gb	Involving and supporting children, their parents and young people  42
cy-gb	Cynnwys a chefnogi plant, eu rhieni a phobl ifanc  43

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  43

en-gb	Participation of children, their parents and young people ....................................................
cy-gb	Cyfranogiad plant, eu rhieni a phobl ifanc  43

en-gb	The duty in practice .............................................................................................................
cy-gb	Y ddyletswydd ar waith  45

en-gb	Identifying how a child or young person would like to communicate and participate ...........................................................................................................................
cy-gb	Adnabod sut yr hoffai plentyn neu berson ifanc gyfathrebu a chymryd rhan  45

en-gb	Further considerations when involving and supporting parents of children with ALN .....................................................................................................................................
cy-gb	Ystyriaethau ychwanegol wrth gynnwys a chefnogi rhieni plant ag ADY  49

en-gb	Duties on local authorities and NHS bodies to have regard to the United Nations Convention on the Rights of the Child and the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities  51
cy-gb	Dyletswyddau ar awdurdodau lleol a chyrff y GIG i roi sylw dyledus i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn a Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau  52

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  52

en-gb	Duty to have regard to the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC) ...................................................................................................................
cy-gb	Dyletswydd i roi sylw i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn  54

en-gb	53 Duty to have regard to the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) ...................................................................................
cy-gb	Dyletswydd i roi sylw dyledus i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau  56

en-gb	Discharging the duties in practice........................................................................................
cy-gb	Cyflawni'r dyletswyddau yn ymarferol  57

en-gb	Advice and information about ALN and the ALN system  58
cy-gb	Cyngor a gwybodaeth am ADY a'r system ADY  59

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  59

en-gb	Arrangements for providing advice and information ............................................................
cy-gb	Trefniadau ar gyfer darparu cyngor a gwybodaeth  59

en-gb	Aims and content of advice and information ........................................................................
cy-gb	Amcanion a natur y cyngor a'r wybodaeth  60

en-gb	Raising awareness of arrangements for providing advice and information ..........................
cy-gb	Codi ymwybyddiaeth o drefniadau ar gyfer darparu cyngor a gwybodaeth  61

en-gb	Accessibility of advice and information ................................................................................
cy-gb	Hwylustod cael cyngor a gwybodaeth  62

en-gb	Involving children, their parents and young people ..............................................................
cy-gb	Cynnwys plant, eu rhieni a phobl ifanc  63

en-gb	62 Schools’, FEIs’ and non-maintained nurseries’ role in promoting local authority arrangements for information and advice ............................................................................
cy-gb	Rôl ysgolion, sefydliadau addysg bellach a meithrinfeydd nas cynhelir yn y gwaith o hyrwyddo trefniadau gwybodaeth a chyngor awdurdodau lleol  63

en-gb	Reviewing arrangements for children and young people with ALN  64
cy-gb	Adolygu trefniadau ar gyfer plant a phobl ifanc ag ADY  65

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  65

en-gb	Reviewing arrangements for children and young people with ALN ......................................
cy-gb	Adolygu trefniadau ar gyfer plant a phobl ifanc ag ADY  65

en-gb	Actions to remedy insufficiencies ........................................................................................
cy-gb	Camau gweithredu i unioni diffygion  69

en-gb	Recording conclusions ........................................................................................................
cy-gb	Cofnodi casgliadau  71

en-gb	Role of the Additional Learning Needs Co-ordinator (ALNCo)  71
cy-gb	Rôl y Cydlynydd Anghenion Dysgu Ychwanegol (y CADY)  72

en-gb	The duty on maintained schools and FEIs to designate an ALNCo ..................................... 71
cy-gb	Y ddyletswydd ar ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach i ddynodi CADY  72

en-gb	The role of the ALNCo ........................................................................................................
cy-gb	Rôl y CADY  73

en-gb	Prescribed qualifications and experience of ALNCos ..........................................................
cy-gb	Cymwysterau a phrofiad a ragnodir ar gyfer CADYau  77

en-gb	Role of the Designated Education Clinical Lead Officer (“DECLO”)  76
cy-gb	Rôl y Swyddog Arweiniol Clinigol Dynodedig Addysg ("SACDA”)  78

en-gb	The duty on Local Health Boards to designate a Designated Education
cy-gb	Y ddyletswydd ar fyrddau iechyd lleol i ddynodi Swyddog Arweiniol Clinigol

en-gb	Clinical Lead Officer ............................................................................................................
cy-gb	Dynodedig Addysg  78

en-gb	Experience and expertise of the DECLO .............................................................................
cy-gb	Profiad ac arbenigedd y SACDA  79

en-gb	Role of the DECLO .............................................................................................................
cy-gb	Rôl y SACDA  79

en-gb	Role of the Early Years Additional Learning Needs Lead Officer  82
cy-gb	Rôl Swyddog Arweiniol Anghenion Dysgu Ychwanegol y Blynyddoedd Cynnar  84

en-gb	The duty on local authorities to designate an Early Years ALN Lead Officer .......................
cy-gb	Y ddyletswydd ar awdurdodau lleol i ddynodi swyddog arweiniol ADY y Blynyddoedd Cynnar  84

en-gb	Experience and expertise of the Early Years ALNLO ..........................................................
cy-gb	Profiad ac arbenigedd Swyddog Arweiniol ADY y Blynyddoedd Cynnar  85

en-gb	Duties on local authorities in relation to children under compulsory school age who are not at a maintained school in Wales  87
cy-gb	Dyletswyddau awdurdodau lleol mewn perthynas â phlant o dan oedran ysgol gorfodol nad ydynt mewn ysgol a gynhelir yng Nghymru  89

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  89

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a child has ALN ..................................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes gan blentyn ADY  90

en-gb	A local authority’s decision that a child does not have ALN ................................................. 90
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan blentyn ADY  92

en-gb	Preparing an IDP ................................................................................................................
cy-gb	Llunio CDU  93

en-gb	Maintaining an IDP ..............................................................................................................
cy-gb	Cynnal CDU  94

en-gb	Duties on maintained schools and local authorities in relation to children at maintained schools in Wales  94
cy-gb	Dyletswyddau ar ysgolion a gynhelir ac awdurdodau lleol mewn perthynas â phlant mewn ysgolion a gynhelir yng Nghymru  96

en-gb	Introduction .........................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  96

en-gb	A maintained school’s duty to decide whether a child has ALN ...........................................
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i benderfynu a oes gan ddisgybl ADY  96

en-gb	A maintained school’s decision that a child does not have ALN ..........................................
cy-gb	Penderfyniad ysgol a gynhelir nad oes gan blentyn ADY  98

en-gb	Preparing an IDP (Maintained schools) ...............................................................................
cy-gb	Llunio CDU (ysgolion a gynhelir)  99

en-gb	A maintained school’s duty to take all reasonable steps to secure ALP for a child with ALN but without an IDP .......................................................................................
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau DDdY ar gyfer plentyn ag ADY ond sydd heb CDU  100

en-gb	98 Maintaining an IDP (Maintained schools) ..........................................................................
cy-gb	Cynnal CDU (ysgolion a gynhelir)  102

en-gb	Referrals from a maintained school to a local authority .....................................................
cy-gb	Atgyfeirio achosion o ysgol a gynhelir at awdurdod lleol  103

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a child at a maintained school has ALN ...................................................................................................................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes gan blentyn mewn ysgol a gynhelir ADY  105

en-gb	A local authority’s decision that a child does not have ALN ...............................................
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan blentyn ADY  108

en-gb	Preparing an IDP (Local authorities) .................................................................................
cy-gb	Llunio CDU (Awdurdodau lleol)  109

en-gb	Maintaining an IDP (Local authorities) ...............................................................................
cy-gb	Cynnal CDU (Awdurdodau lleol)  111

en-gb	109 A maintained school’s duty to take all reasonable steps to help a local authority secure the ALP in an IDP maintained for a child by the local authority................
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i gymryd pob cam rhesymol i helpu awdurdod lleol i sicrhau'r DDdY mewn CDU a gynhelir ar gyfer plentyn gan yr awdurdod lleol  112

en-gb	A local authority’s direction to a maintained school to prepare or maintain an IDP ....................................................................................................................................
cy-gb	Cyfarwyddyd gan awdurdod lleol i ysgol a gynhelir i lunio neu gynnal CDU  113

en-gb	A maintained school’s duty to admit a child where a local authority has named
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i dderbyn plentyn os bydd awdurdod lleol wedi'i

en-gb	it for the purpose of securing the child’s admission ...........................................................
cy-gb	henwi at ddibenion sicrhau bod y plentyn yn cael ei dderbyn  116

en-gb	114 Duty to secure that children with ALN in mainstream maintained schools
cy-gb	Dyletswydd i sicrhau bod plant ag ADY mewn ysgolion prif ffrwd a gynhelir yn

en-gb	engage in the activities of the school .................................................................................
cy-gb	cymryd rhan yng ngweithgareddau'r ysgol  117

en-gb	Duties on local authorities in relation to children of compulsory school age not at a maintained school  116
cy-gb	Dyletswyddau awdurdodau lleol mewn perthynas â phlant o oedran ysgol gorfodol nad ydynt mewn ysgol a gynhelir  118

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  118

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a child has ALN ................................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes gan blentyn ADY  118

en-gb	A local authority’s decision that a child does not have ALN ...............................................
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan blentyn ADY  120

en-gb	Preparing an IDP ..............................................................................................................
cy-gb	Llunio CDU  121

en-gb	Maintaining an IDP ............................................................................................................
cy-gb	Cynnal CDU  122

en-gb	Duties in relation to Looked After Children  122
cy-gb	Dyletswyddau mewn perthynas â phlant sy’n derbyn gofal  124

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  124

en-gb	Application of this chapter .................................................................................................
cy-gb	Cymhwyso’r bennod hon  124

en-gb	Duties on maintained schools in relation to a looked after child .........................................
cy-gb	Dyletswyddau ar ysgolion a gynhelir mewn perthynas â phlentyn sy’n derbyn gofal  125

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a looked after child has ALN ............................ 123
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes ADY gan blentyn sy’n derbyn gofal  125

en-gb	A local authority’s decision that a looked after child does not have ALN ...........................
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes ADY gan blentyn sy’n derbyn gofal  128

en-gb	Preparing an IDP ..............................................................................................................
cy-gb	Llunio CDU  129

en-gb	Maintaining an IDP ............................................................................................................ 128
cy-gb	Cynnal CDU  130

en-gb	When a child or young person ceases to be a looked after child ....................................... 129
cy-gb	Pan nad yw plentyn neu berson ifanc yn blentyn sy’n derbyn gofal mwyach  132

en-gb	Duties on maintained schools and local authorities in relation to young people at maintained schools  131
cy-gb	Dyletswyddau ar ysgolion a gynhelir ac awdurdodau lleol mewn perthynas â phobl ifanc mewn ysgolion a gynhelir  133

en-gb	Introduction ....................................................................................................................... 131
cy-gb	Cyflwyniad  133

en-gb	A maintained school’s duty to decide whether a young person has ALN ........................... 131
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i benderfynu a oes gan berson ifanc ADY  133

en-gb	A maintained school’s decision that a young person does not have ALN .......................... 134
cy-gb	Penderfyniad ysgol a gynhelir nad oes gan berson ifanc ADY  136

en-gb	Preparing an IDP (Maintained Schools) ............................................................................ 135
cy-gb	Llunio CDU (Ysgolion a gynhelir)  136

en-gb	A maintained school’s duty to take all reasonable steps to secure ALP for a young person with ALN but without an IDP .......................................................................
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau DDdY ar gyfer person ifanc ag ADY ond sydd heb CDU  138

en-gb	136 Maintaining an IDP (Maintained schools) .......................................................................... 138
cy-gb	Cynnal CDU (Ysgolion a gynhelir)  140

en-gb	Referrals from a maintained school to a local authority .....................................................
cy-gb	Atgyfeirio achosion o ysgol a gynhelir at awdurdod lleol  140

en-gb	138 A local authority’s duty to decide whether a young person at a maintained school has ALN .................................................................................................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes ADY gan berson ifanc sy’n mynychu ysgol a gynhelir  143

en-gb	141 A local authority’s decision that young person does not have ALN ....................................
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan berson ifanc ADY  147

en-gb	Preparing an IDP (Local authorities) .................................................................................
cy-gb	Llunio CDU (Awdurdodau lleol)  148

en-gb	Maintaining an IDP (Local authorities) ...............................................................................
cy-gb	Cynnal CDU (Awdurdodau lleol)  150

en-gb	148 A maintained school’s duty to take all reasonable steps to help a local authority secure the ALP in an IDP maintained for a young person by the local authority ............................................................................................................................
cy-gb	Dyletswydd ysgol a gynhelir i gymryd pob cam rhesymol i helpu awdurdod lleol i sicrhau’r DDdY mewn CDU a gynhelir ar gyfer person ifanc gan yr awdurdod lleol  151

en-gb	149 A local authority’s direction to a school to prepare or maintain an IDP .............................. 150
cy-gb	Cyfarwyddyd gan awdurdod lleol i ysgol i lunio neu gynnal CDU  152

en-gb	Duties on FEIs and local authorities in relation to young people at an FEI
cy-gb	Dyletswyddau ar sefydliadau addysg bellach ac awdurdodau lleol mewn perthynas â phobl ifanc mewn sefydliad addysg bellach  156

en-gb	154Introduction ....................................................................................................................... 154
cy-gb	Cyflwyniad  156

en-gb	An FEI’s duty to decide whether a young person has ALN ................................................ 154
cy-gb	Dyletswydd sefydliad addysg bellach i benderfynu a oes gan berson ifanc ADY  156

en-gb	An FEI’s decision that a young person does not have ALN ............................................... 157
cy-gb	Penderfyniad sefydliad addysg bellach nad oes gan berson ifanc ADY  159

en-gb	Preparing an IDP (FEI) ...................................................................................................... 157
cy-gb	Llunio CDU (sefydliad addysg bellach)  160

en-gb	An FEI’s duty to take all reasonable steps to secure ALP for a student with ALN but without an IDP ..................................................................................................... 159
cy-gb	Dyletswydd sefydliad addysg bellach i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau DDdY ar gyfer myfyriwr ag ADY ond sydd heb CDU  161

en-gb	Maintaining an IDP (FEI) ................................................................................................... 161
cy-gb	Cynnal CDU (sefydliad addysg bellach)  163

en-gb	Referrals from an FEI to a local authority .......................................................................... 161
cy-gb	Atgyfeirio achosion o sefydliad addysg bellach at awdurdod lleol  164

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a young person at an FEI has ALN .................. 163
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes gan berson ifanc mewn sefydliad addysg bellach ADY  166

en-gb	A local authority’s decision that a young person at an FEI does not have ALN.................. 166
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan berson ifanc mewn sefydliad addysg bellach ADY  169

en-gb	Preparing an IDP (Local authorities) ................................................................................. 167
cy-gb	Llunio CDU (Awdurdodau lleol)  170

en-gb	Maintaining an IDP (Local authorities) ...............................................................................
cy-gb	Cynnal CDU (Awdurdodau lleol)  171

en-gb	168 An FEI’s duty to take all reasonable steps to help a local authority secure the ALP in an IDP maintained for a young person by the local authority .................................
cy-gb	Dyletswydd sefydliad addysg bellach i gymryd pob cam rhesymol i helpu awdurdod lleol i sicrhau'r DDdY mewn CDU a gynhelir ar gyfer person ifanc gan yr awdurdod lleol  172

en-gb	Duties on local authorities in relation to young people not at a maintained school or FEI  171
cy-gb	Dyletswyddau awdurdodau lleol mewn perthynas â phobl ifanc nad ydynt yn mynychu ysgol a gynhelir na sefydliad addysg bellach  174

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  174

en-gb	A local authority’s duty to decide whether a young person has ALN ..................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i benderfynu a oes gan berson ifanc ADY  175

en-gb	A local authority’s decision that a young person does not have ALN .................................
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad oes gan berson ifanc ADY  177

en-gb	A local authority’s decision on whether an IDP is necessary ............................................. 174
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol ynghylch a oes angen CDU  178

en-gb	A local authority’s duty to prepare an IDP for a young person ........................................... 189
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i lunio CDU ar gyfer person ifanc  193

en-gb	A local authority’s decision that it is not necessary to prepare and maintain an IDP for a young person ..................................................................................................... 191
cy-gb	Penderfyniad awdurdod lleol nad yw’n angenrheidiol llunio a chynnal CDU ar gyfer person ifanc  195

en-gb	Maintaining an IDP for the young person .......................................................................... 191
cy-gb	Cynnal CDU ar gyfer y person ifanc  195

en-gb	Children and young people in specific circumstances  193
cy-gb	Plant a phobl ifanc mewn amgylchiadau penodol  197

en-gb	Introduction ....................................................................................................................... 193
cy-gb	Cyflwyniad  197

en-gb	Children and young people who are in the area of a local authority in England and registered as pupils at a maintained school or enrolled as students at an FEI (in either case, in Wales) ............................................................................................ 193
cy-gb	Plant a phobl ifanc sydd mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr ac yn ddisgyblion mewn ysgol a gynhelir neu'n fyfyrwyr mewn sefydliad addysg bellach (yn y ddau achos, yng Nghymru)  197

en-gb	Children and young people who are in the area of a local authority and attending maintained schools, academies or FEIs in England ...........................................
cy-gb	Plant a phobl ifanc sydd mewn ardal awdurdod lleol ac yn mynychu ysgolion a gynhelir, academïau neu sefydliadau addysg bellach yn Lloegr  198

en-gb	194 Children and young people receiving EOTAS ................................................................... 195
cy-gb	Plant a phobl ifanc sy'n derbyn addysg heblaw yn yr ysgol  199

en-gb	Other circumstances in which children receive education other than at a maintained school .............................................................................................................
cy-gb	Amgylchiadau eraill lle mae plant yn derbyn addysg heblaw mewn ysgol a gynhelir  202

en-gb	197 Children and young people of Service Personnel .............................................................. 199
cy-gb	Plant a phobl ifanc y lluoedd arfog  203

en-gb	Children and young people subject to detention orders  201
cy-gb	Plant a phobl ifanc sy’n destun gorchmynion cadw  205

en-gb	Introduction and key terms ................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad a thermau allweddol  205

en-gb	201 Detained children and young people ................................................................................. 202
cy-gb	Plant a phobl ifanc sy’n cael eu cadw’n gaeth  206

en-gb	Children and young people subject to a detention order and detained in hospital under Part 3 of the 1983 Act ................................................................................ 215
cy-gb	Plant a phobl ifanc sy’n ddarostyngedig i orchymyn cadw ac sy’n cael eu cadw’n gaeth mewn ysbyty o dan Ran 3 o Ddeddf 1983  220

en-gb	Identifying ALN and deciding upon the ALP required  227
cy-gb	Adnabod ADY a phenderfynu ar y DDdY sy'n ofynnol  232

en-gb	Introduction ....................................................................................................................... 227
cy-gb	Cyflwyniad  232

en-gb	Gathering evidence ........................................................................................................... 227
cy-gb	Casglu tystiolaeth  232

en-gb	Considering and using evidence ....................................................................................... 228
cy-gb	Ystyried a defnyddio tystiolaeth  233

en-gb	When it appears that a child or young person may have ALN ........................................... 230
cy-gb	Pan mae'n ymddangos y gallai fod gan blentyn neu berson ifanc ADY  235

en-gb	Determining the ALN and the ALP required ...................................................................... 230
cy-gb	Penderfynu ar yr ADY a'r DDdY sy'n ofynnol  235

en-gb	The graduated response for children and young people with ALN .................................... 231
cy-gb	Yr ymateb graddedig ar gyfer plant a phobl ifanc ag ADY  236

en-gb	Multi-Agency Working  232
cy-gb	Gwaith amlasiantaeth  238

en-gb	Introduction ....................................................................................................................... 232
cy-gb	Cyflwyniad  238

en-gb	Statutory requests by local authorities for information or other help from relevant persons ............................................................................................................... 232
cy-gb	Ceisiadau statudol gan awdurdodau lleol am wybodaeth neu gymorth arall gan bersonau perthnasol  238

en-gb	Identifying ALN in respect of children under compulsory school age – health
cy-gb	Adnabod ADY mewn plant o dan oedran ysgol gorfodol - rôl cyrff iechyd a’r

en-gb	bodies’ role and duty to inform ..........................................................................................
cy-gb	ddyletswydd i roi gwybod  240

en-gb	234 ALP to be secured by NHS bodies ....................................................................................
cy-gb	DDdY gan gyrff y GIG  242

en-gb	Meetings about ALN and IDPs  240
cy-gb	Cyfarfodydd am ADY a CDUau  247

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  247

en-gb	Good practice principles for meetings ...............................................................................
cy-gb	Egwyddorion arfer dda ar gyfer cyfarfodydd  248

en-gb	Location of meetings .........................................................................................................
cy-gb	Lleoliad cyfarfodydd  252

en-gb	Matters relevant to particular types of meeting ..................................................................
cy-gb	Materion sy'n berthnasol i fathau penodol o gyfarfod  252

en-gb	Meetings to explain a process ...........................................................................................
cy-gb	Cyfarfodydd i esbonio proses  253

en-gb	Meetings to decide whether a child or young person has ALN and, if required, prepare an IDP..................................................................................................................
cy-gb	Cyfarfodydd i benderfynu a oes gan blentyn neu berson ifanc ADY ac, os oes angen, llunio CDU  253

en-gb	246 Meetings to review and revise an IDP ...............................................................................
cy-gb	Cyfarfodydd i adolygu a diwygio CDU  253

en-gb	Co-ordinating meetings for children and young people with multiple plans ........................
cy-gb	Cydlynu cyfarfodydd ar gyfer plant a phobl ifanc sydd â mwy nag un cynllun  255

en-gb	Preparing and maintaining an IDP, and its content  249
cy-gb	Llunio a chynnal CDU, a chynnwys yr CDU  256

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  256

en-gb	Content of the IDP ............................................................................................................
cy-gb	Cynnwys y CDU  258

en-gb	Part 1.
cy-gb	Rhan 1.

en-gb	Duty to favour education for children at mainstream maintained schools ..........................
cy-gb	Dyletswydd i ffafrio addysg i blant mewn ysgolion prif ffrwd a gynhelir  276

en-gb	Placements at independent schools or ISPIs ....................................................................
cy-gb	Lleoliadau mewn ysgolion annibynnol neu sefydliadau ôl-16 arbennig annibynnol  278

en-gb	ALP outside England and Wales .......................................................................................
cy-gb	DDdY y tu allan i Gymru a Lloegr  279

en-gb	ALP for a child otherwise than in a school ......................................................................... 272
cy-gb	DDdY ar gyfer plentyn mewn mannau heblaw yn yr ysgol  279

en-gb	Other considerations when preparing an IDP ....................................................................
cy-gb	Ystyriaethau eraill wrth lunio CDU  280

en-gb	Preparing and maintaining an IDP for a looked after child, and its content  273
cy-gb	Llunio a chynnal CDU ar gyfer plentyn sy’n derbyn gofal, a chynnwys yr CDU  281

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  281

en-gb	Preparing an IDP ..............................................................................................................
cy-gb	Llunio CDU  281

en-gb	Content of the IDP ............................................................................................................
cy-gb	Cynnwys y CDU  283

en-gb	Review and revision of IDPs  276
cy-gb	Adolygu a diwygio CDUau  285

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  285

en-gb	Review of an IDP ..............................................................................................................
cy-gb	Adolygu CDU  285

en-gb	Conducting reviews ...........................................................................................................
cy-gb	Cynnal adolygiadau  292

en-gb	Conclusions of a review ....................................................................................................
cy-gb	Casgliadau adolygiad  294

en-gb	Local authority reconsiderations and taking over responsibility for IDPs  287
cy-gb	Ailystyriaeth gan awdurdodau lleol a chymryd drosodd y cyfrifoldeb am CDUau  297

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  297

en-gb	A local authority’s reconsideration of a maintained school’s decision about ALN ...................................................................................................................................
cy-gb	Ailystyriaeth gan yr awdurdod lleol o benderfyniad ysgol a gynhelir am ADY  297

en-gb	A local authority’s reconsideration of a maintained school IDP ..........................................
cy-gb	Ailystyriaeth gan awdurdodau lleol o CDU ysgol a gynhelir  299

en-gb	A local authority taking over responsibility for an IDP maintained by a maintained school or FEI ..................................................................................................
cy-gb	Awdurdod lleol yn cymryd drosodd y cyfrifoldeb dros CDU sy’n cael ei gynnal gan ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach  301

en-gb	Planning for and supporting transition  294
cy-gb	Cynllunio ar gyfer proses bontio a'i chefnogi  304

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  304

en-gb	Aims of transition planning ................................................................................................
cy-gb	Nodau cynlluniau pontio  305

en-gb	Different types of transition................................................................................................
cy-gb	Gwahanol fathau o bontio  305

en-gb	Good practice ...................................................................................................................
cy-gb	Arferion da  306

en-gb	Planning for transition .......................................................................................................
cy-gb	Cynllunio ar gyfer pontio  307

en-gb	Supporting transition .........................................................................................................
cy-gb	Cefnogi’r broses bontio  309

en-gb	Transfer of responsibility for maintaining an IDP  303
cy-gb	Trosglwyddo’r cyfrifoldeb am gynnal CDU  314

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  314

en-gb	Transfer of the duty to maintain an IDP .............................................................................
cy-gb	Trosglwyddo'r ddyletswydd i gynnal CDU  314

en-gb	Consequences of transfer .................................................................................................
cy-gb	Canlyniadau trosglwyddo  320

en-gb	Duty to secure a place at a particular school or other institution ........................................
cy-gb	Dyletswydd i sicrhau lle mewn ysgol benodol neu sefydliad arall  321

en-gb	Instances where there is not a transfer of a duty to maintain an IDP, but a
cy-gb	Achosion lle nad yw’r ddyletswydd i gynnal CDU yn cael ei throsglwyddo, ond

en-gb	child or young person recently had one .............................................................................
cy-gb	bod gan blentyn neu berson ifanc CDU blaenorol  322

en-gb	Ceasing to maintain an IDP  312
cy-gb	Peidio â chynnal CDU  323

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  323

en-gb	The circumstances in which a school’s duty to maintain an IDP ceases ............................
cy-gb	Pan fydd dyletswydd ysgol i gynnal CDU yn peidio  323

en-gb	The circumstances in which an FEI’s duty to maintain an IDP ceases ..............................
cy-gb	Pan fydd dyletswydd sefydliad addysg bellach i gynnal CDU yn peidio  324

en-gb	The circumstances in which a local authority’s duty to maintain an IDP ceases ................
cy-gb	Pan fydd dyletswydd awdurdod lleol i gynnal CDU yn peidio  325

en-gb	Deciding that a child or young person no longer has ALN .................................................
cy-gb	Penderfynu nad oes gan blentyn neu berson ifanc ADY bellach  327

en-gb	Notification of a decision that a child or young person no longer has ALN.........................
cy-gb	Hysbysu am benderfyniad nad oes gan blentyn neu berson ifanc ADY bellach  328

en-gb	A local authority’s reconsideration of a maintained school’s decision to cease to maintain an IDP ............................................................................................................
cy-gb	Pan fydd awdurdod lleol yn ailystyried penderfyniad ysgol i beidio â chynnal CDU  329

en-gb	Deciding that it is no longer necessary to maintain an IDP for a young person .................
cy-gb	Penderfynu nad oes angen cynnal CDU ar gyfer person ifanc bellach  330

en-gb	Notification of a decision that IDP no longer necessary for a young person ......................
cy-gb	Hysbysiad o benderfyniad nad yw CDU yn angenrheidiol mwyach i berson ifanc  331

en-gb	Limitation on ceasing to maintain plans to allow reconsideration and / or appeal ...............................................................................................................................
cy-gb	Cyfyngiad ar beidio â chynnal cynlluniau er mwyn ei gwneud yn bosibl ailystyried a/neu apelio  331

en-gb	Case friends for children who lack capacity  322
cy-gb	Cyfeillion achos ar gyfer plant nad oes ganddynt alluedd  333

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  333

en-gb	Children who lack capacity ................................................................................................
cy-gb	Plant nad oes ganddynt alluedd  333

en-gb	Case friends for children who lack capacity .......................................................................
cy-gb	Cyfeillion achos ar gyfer plant nad oes ganddynt alluedd  335

en-gb	Representatives for young people, and parents of children, lacking mental capacity  328
cy-gb	Cynrychiolwyr ar gyfer pobl ifanc, a rhieni plant, nad oes ganddynt alluedd meddyliol  339

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  339

en-gb	Assessing mental capacity of a young person or parent ....................................................
cy-gb	Asesu galluedd meddyliol person ifanc neu riant  340

en-gb	Representatives for young people and parents lacking capacity .......................................
cy-gb	Cynrychiolwyr ar gyfer pobl ifanc a rhieni nad oes ganddynt alluedd  340

en-gb	Who can be a representative for the purpose of the Lacking Capacity Regulations .......................................................................................................................
cy-gb	Pwy gaiff fod yn gynrychiolydd at bwrpas y Rheoliadau Galluedd

en-gb	Deprivation of liberty .........................................................................................................
cy-gb	341Amddifadu o ryddid  342

en-gb	Avoiding and resolving disagreements and independent advocacy services  332
cy-gb	Osgoi a datrys anghytundebau a gwasanaethau eirioli annibynnol  343

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  343

en-gb	A local authority’s duty to make arrangements for avoiding and resolving disagreements ..................................................................................................................
cy-gb	Dyletswydd awdurdod lleol i wneud trefniadau ar gyfer osgoi a datrys anghytundebau  343

en-gb	The involvement of health bodies in avoiding and resolving disagreement arrangements ....................................................................................................................
cy-gb	Cyfraniad cyrff iechyd at drefniadau osgoi a datrys anghytundebau  349

en-gb	338 Other means of challenge .................................................................................................
cy-gb	Dulliau eraill o herio  351

en-gb	Independent advocacy services ........................................................................................
cy-gb	Gwasanaethau eirioli annibynnol  352

en-gb	Appeals and applications to the Education Tribunal for Wales  346
cy-gb	Apeliadau a cheisiadau i Dribiwnlys Addysg Cymru  357

en-gb	Introduction .......................................................................................................................
cy-gb	Cyflwyniad  357

en-gb	Matters which can be appealed .........................................................................................
cy-gb	Materion y gellir eu hapelio  357

en-gb	Applications for a declaration for children who lack capacity .............................................
cy-gb	Ceisiadau am ddatganiad ar gyfer plant nad oes ganddynt alluedd  359

en-gb	Decisions the Tribunal can make ......................................................................................
cy-gb	Y penderfyniadau y gall y Tribiwnlys eu gwneud  359

en-gb	Appeals by children ...........................................................................................................
cy-gb	Apeliadau gan blant  360

en-gb	Timescales relating to the appeals process and compliance with orders ...........................
cy-gb	Amserlenni sy’n ymwneud â’r broses apeliadau a chydymffurfio â gorchmynion  360

en-gb	Appeal application and case statement period ..................................................................
cy-gb	Cyfnod y cais am apêl a’r datganiad achos  360

en-gb	Timescales relating to compliance with an order ...............................................................
cy-gb	Amserlenni sy’n ymwneud â chydymffurfio â gorchymyn  361

en-gb	NHS bodies:
cy-gb	Cyrff y GIG:

en-gb	evidence and Tribunal recommendations .....................................................
cy-gb	tystiolaeth ac argymhellion y Tribiwnlys  361

en-gb	Reviews of and appeals against decisions of the Tribunal ................................................
cy-gb	Adolygu penderfyniadau’r Tribiwnlys ac apeliadau yn eu herbyn  362

en-gb	Appeals to the Upper Tribunal ...........................................................................................
cy-gb	Apeliadau i’r Uwch Dribiwnlys  362

en-gb	Individual Development Plan (IDP):
cy-gb	Cynllun Datblygu Unigol (CDU):

en-gb	Standard form  352
cy-gb	Ffurflen safonol  363

en-gb	Individual Development Plan (IDP) for a looked after
cy-gb	Cynllun Datblygu Unigol (CDU) ar gyfer plentyn sy'n

en-gb	child:
cy-gb	derbyn gofal:

en-gb	Standard form  360
cy-gb	Ffurflen safonol  371

en-gb	ALP to be secured by an NHS body:
cy-gb	Y DDdY i'w sicrhau gan gorff perthnasol y GIG:

en-gb	Non-mandatory
cy-gb	Ffurflen

en-gb	form  365
cy-gb	nad yw'n orfodol  376

en-gb	The Additional Learning Needs Code (“the” or “this Code”) is issued  under the Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Act 2018 (“the Act”).
cy-gb	Dyroddir y Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol ("y Cod" neu "y Cod hwn")  o dan Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a'r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 ("y Ddeddf").

en-gb	The Act, together with this Code and regulations made under the Act, provides the statutory system for meeting the additional learning needs  Section 4(1) of the Act. (ALN) of children and young people.
cy-gb	Mae'r Ddeddf, ynghyd â'r Cod hwn a rheoliadau a wneir o dan y Ddeddf, yn darparu'r system statudol ar gyfer diwallu anghenion dysgu ychwanegol (ADY) plant a phobl ifanc.   Adran 4(1) o’r Ddeddf.

en-gb	It places the learners’ views, wishes and feelings at the heart of the process of planning the support required to enable them to learn effectively and achieve their full potential.
cy-gb	Mae'n rhoi'r lle canolog i safbwyntiau, dymuniadau a theimladau dysgwyr yn y broses o gynllunio'r gefnogaeth sy’n ofynnol i'w galluogi i ddysgu'n effeithiol a chyflawni eu potensial.

en-gb	Guidance in the Code to which relevant persons must have regard
cy-gb	Canllawiau yn y Cod y mae'n rhaid i bersonau perthnasol roi sylw iddynt

en-gb	The Code includes statutory guidance  about the exercise of functions under Part 2 of the Act (which establishes the statutory system in Wales for meeting the ALN of children and young people).
cy-gb	Mae'r Cod yn cynnwys canllawiau statudol  ynghylch arfer swyddogaethau o dan Ran 2 o'r Ddeddf (sy'n sefydlu'r system statudol yng Nghymru ar gyfer diwallu ADY plant a phobl ifanc).

en-gb	The Code also includes statutory guidance on other matters connected with identifying ALN and meeting the needs of children and young people with ALN, and describes relevant statutory requirements, including ones in the Act.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn cynnwys canllawiau statudol am faterion eraill sy'n ymwneud ag adnabod ADY a diwallu anghenion plant a phobl ifanc sydd ag ADY, ac mae'n disgrifio'r gofynion statudol perthnasol, gan gynnwys rhai yn y Ddeddf.

en-gb	Section 4(2) of the Act.
cy-gb	Adran 4(2) o’r Ddeddf.

en-gb	The following public authorities (referred to in the Code as “relevant persons”) must 3  have regard to relevant guidance in the Code when exercising functions under Part 2 of the Act:
cy-gb	Rhaid  i'r awdurdodau cyhoeddus canlynol (y mae'r Cod yn cyfeirio atynt fel "personau perthnasol") roi sylw i'r canllawiau perthnasol yn y Cod wrth arfer swyddogaethau o dan Ran 2 o’r Ddeddf:  Adran 4(3) o’r Ddeddf.

en-gb	a local authority in Wales or England;
cy-gb	awdurdod lleol yng Nghymru neu yn Lloegr;

en-gb	the governing body of a maintained school in Wales or England;
cy-gb	corff llywodraethu ysgol a gynhelir yng Nghymru neu yn Lloegr;

en-gb	the governing body of a further education institution (FEI) in Wales or England;
cy-gb	corff llywodraethu sefydliad addysg bellach yng Nghymru neu yn Lloegr;

en-gb	the proprietor of an Academy;
cy-gb	perchennog Academi;

en-gb	a youth offending team for an area in Wales or England;
cy-gb	tîm troseddwyr ifanc ar gyfer ardal yng Nghymru neu yn Lloegr;

en-gb	a person in charge of relevant youth accommodation in Wales or England;
cy-gb	person a chanddo gyfrifoldeb am lety ieuenctid perthnasol yng Nghymru neu yn Lloegr;

en-gb	a Local Health Board;
cy-gb	Bwrdd Iechyd Lleol;

en-gb	an NHS Trust;
cy-gb	Ymddiriedolaeth y GIG;

en-gb	the National Health Service Commissioning Board;
cy-gb	Bwrdd Comisiynu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol;

en-gb	a clinical commissioning group;   an NHS foundation trust;
cy-gb	grŵp comisiynu clinigol;   ymddiriedolaeth sefydledig y GIG;

en-gb	a Special Health Authority . 
cy-gb	Awdurdod Iechyd Arbennig .

en-gb	See section 99(1) of the Act for definitions related to these bodies.
cy-gb	Gweler adran 99(1) o'r Ddeddf am ddiffiniadau sy'n ymwneud â'r cyrff hyn.

en-gb	There are further relevant definitions in section 579(1) of the Education Act 1996.
cy-gb	Ceir diffiniadau perthnasol ychwanegol yn adran 579(1) o Ddeddf Addysg 1996.

en-gb	See also the Glossary in this Code.
cy-gb	Gweler hefyd yr Eirfa yn y Cod hwn.

en-gb	5  Section 4(10) of the Act.
cy-gb	Adran 4(10) o’r Ddeddf.

en-gb	The Education Tribunal for Wales (“the Tribunal”) must 5  have regard to any provision of the Code that appears to it to be relevant to a question arising on an appeal under Part 2 of the Act.
cy-gb	Rhaid  i Dribiwnlys Addysg Cymru (“y Tribiwnlys”) roi sylw i unrhyw ddarpariaeth yn y Cod yr ymddengys iddo ei bod yn berthnasol i gwestiwn sy’n codi ar apêl o dan Ran 2 o'r Ddeddf.

en-gb	The Code includes guidance relevant to local authority funded, nonmaintained providers of nursery education  to which such providers, in accordance with the local authority’s funding arrangements, are required to have regard .
cy-gb	Mae'r Cod yn cynnwys canllawiau sy'n berthnasol i ddarparwyr addysg feithrin nas cynhelir, a gyllidir gan awdurdod lleol , y mae'n ofynnol i ddarparwyr o'r fath, yn unol â gofynion cyllid yr awdurdod lleol, roi sylw iddynt .

en-gb	Nursery education funded by a local authority to fulfil its duty under section 118 of the School Standards and Framework Act 1998.
cy-gb	Addysg feithrin a ariennir gan awdurdod lleol i gyflawni ei ddyletswydd o dan adran 118 o Ddeddf Safonau a Fframwaith Ysgolion 1998.

en-gb	Section 153 of the Education Act 2002.
cy-gb	Adran 153 o Ddeddf Addysg 2002.

en-gb	The Code is addressed to those who are required to have regard to it.
cy-gb	Lluniwyd y Cod ar gyfer y rheini y mae'n ofynnol iddynt roi sylw iddo.

en-gb	However others (e.g. other providers of education in Wales, parents, specialist advisers or advocates) might find it useful.
cy-gb	Fodd bynnag, efallai y bydd o ddefnydd i eraill (e.e. darparwyr addysg eraill yng Nghymru, rhieni, cynghorwyr arbenigol neu eiriolwyr).

en-gb	Requirements imposed by the Code on local authorities, governing bodies of maintained schools and FEIs and NHS bodies
cy-gb	Gofynion y mae'r Cod yn eu gosod ar awdurdodau lleol, cyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach a chyrff y GIG

en-gb	These requirements are only imposed on local authorities in Wales and governing bodies of maintained schools and FEIs in Wales – see below, where it is explained that references to maintained schools, FEIs and local authorities are to those in Wales unless otherwise indicated.
cy-gb	Dim ond ar awdurdodau lleol yng Nghymru a chyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach yng Nghymru y gosodir y gofynion hyn – gweler isod, lle yr eglurir bod cyfeiriadau at ysgolion a gynhelir, sefydliadau addysg bellach ac awdurdodau lleol yn gyfeiriadau at rai yng Nghymru oni nodir yn wahanol.

en-gb	Also see below for the definition of NHS body, which only covers bodies which are part of the NHS in Wales.
cy-gb	Gweler isod hefyd am y diffiniad o gorff y GIG. Dim ond cyrff sy'n rhan o'r GIG yng Nghymru yw'r rhain.

en-gb	See below also for how references to schools and FEIs in those requirements are to be interpreted.
cy-gb	Gweler isod hefyd am sut y dylid dehongli cyfeiriadau at ysgolion a sefydliadau addysg bellach yn y gofynion hynny.

en-gb	The Code imposes requirements  on local authorities in respect of their duties under the Act to make arrangements for the-
cy-gb	Mae’r Cod yn gosod gofynion  ar awdurdodau lleol mewn cysylltiad â’u dyletswyddau o dan y Ddeddf i wneud trefniadau ar gyfer-

en-gb	Section 4(5)(a) of the Act.
cy-gb	Adran 4(5)(a) o’r Ddeddf.

en-gb	provision of advice and information,
cy-gb	darparu cyngor a gwybodaeth,

en-gb	avoidance and resolution of disagreements, and
cy-gb	osgoi a datrys anghytundebau; a

en-gb	provision of independent advocacy services.
cy-gb	darparu gwasanaethau eirioli annibynnol.

en-gb	The Code imposes requirements  on the governing bodies of maintained schools, FEIs and on local authorities in respect of-
cy-gb	Mae'r Cod yn gosod gofynion  ar gyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir, sefydliadau addysg bellach ac ar awdurdodau lleol mewn perthynas â-

en-gb	Section 4(5)(b) of the Act.
cy-gb	Adran 4(5)(b) o’r Ddeddf.

en-gb	decisions about whether a child or young person has ALN,
cy-gb	phenderfyniadau ynghylch a oes gan blentyn neu berson ifanc ADY,

en-gb	the preparation, content, form, review and revision of individual development plans (“IDPs”), and   ceasing to maintain IDPs.
cy-gb	llunio, adolygu a diwygio cynlluniau datblygu unigol ("CDUau"), yn ogystal â’u ffurf a’u cynnwys, a   pheidio â chynnal CDUau.

en-gb	The Code also sets out what is required of local authorities and NHS bodies to discharge their duties  to have due regard to United Nations’ Conventions.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn nodi'r hyn sy'n rhaid i awdurdodau lleol a chyrff y GIG ei wneud i gyflawni eu dyletswyddau  i roi sylw dyledus i Gonfensiynau'r Cenhedloedd Unedig.

en-gb	Under sections 7 and 8 of the Act.
cy-gb	O dan adrannau 7 ac 8 o'r Ddeddf.

en-gb	Interpretation of key terms and expressions used in the Code
cy-gb	Dehongli termau ac ymadroddion allweddol a ddefnyddir yn y Cod

en-gb	The meaning of ‘ must ’, ‘ may ’ and ‘ should ’ in the Code
cy-gb	Ystyr ‘ rhaid ’, ‘ caiff/caniateir ’ a ‘ dylai ’ yn y Cod

en-gb	In this Code, where there is a requirement – whether in the Act, regulations made under the Act, imposed by the Code or in other legislation – for a person (including a body) to do something, it will be indicated by stating that the person must  do the thing, together with an accompanying footnote which sets out the source of the requirement, such as the relevant section of the Act.
cy-gb	Yn y Cod hwn, lle nodir gofyniad - boed yn y Ddeddf, rheoliadau a wneir o dan y Ddeddf, wedi'i osod gan y Cod neu mewn deddfwriaeth arall - i berson (gan gynnwys corff) wneud rhywbeth, nodir bod yn rhaid  i'r person wneud y peth hwnnw, a bydd troednodyn yn nodi ffynhonnell y gofyniad, er enghraifft yr adran berthnasol o'r Ddeddf.

en-gb	Where a person or body is prohibited in law from doing something, this will be indicated in the Code by stating a person or body must not  take the action together with an accompanying footnote explaining the source of the prohibition.
cy-gb	Lle mae'r gyfraith yn gwahardd person neu gorff rhag gwneud rhywbeth, bydd y Cod yn nodi na chaiff  person neu gorff gymryd y camau hynny, a bydd troednodyn yn esbonio ffynhonnell y gwaharddiad.

en-gb	Where a person or body is authorised or permitted to do something – for example, as provided for in the Act or in regulations made under the Act - it will be indicated by stating that the person or body may do the thing, and where there is a source for the specific power, it is set out in an accompanying footnote.
cy-gb	Lle rhoddir awdurdod neu ganiatâd i berson neu gorff wneud rhywbeth – er enghraifft, ar sail darpariaeth yn y Ddeddf neu reoliadau a wneir o dan y Ddeddf – nodir hynny drwy’r geiriad y caiff  y person neu’r corff wneud y peth hwnnw, neu y caniateir  iddo’i wneud, ac os oes ffynhonnell ar gyfer y pŵer penodol, bydd troednodyn yn nodi'r ffynhonnell honno.

en-gb	The Code includes statutory guidance and this is denoted in the Code by the word ‘ should ’.
cy-gb	Mae'r Cod yn cynnwys canllawiau statudol a dynodir y rhain yn y Cod gan y gair ' dylai ’.

en-gb	A relevant person, when exercising functions under Part 2 of the Act, must  have regard to relevant guidance in the Code.
cy-gb	Rhaid 12  i berson perthnasol, wrth arfer swyddogaethau o dan Ran 2 o'r Ddeddf, roi sylw i'r canllawiau perthnasol yn y Cod.

en-gb	This means that when exercising a function under Part 2 of the Act (for example making a decision on whether a child has ALN), the person is required to give consideration to what the Code says which is relevant to the function.
cy-gb	Mae hyn yn golygu ei bod yn ofynnol i'r person, wrth arfer swyddogaeth o dan Ran 2 o'r Ddeddf (er enghraifft gwneud penderfyniad ynghylch a oes gan blentyn ADY), ystyried yr hyn y mae'r Cod yn ei ddweud sy'n berthnasol i'r swyddogaeth.

en-gb	Where this Code says that a relevant person should or should not do something, the person is required to consider this and  follow it unless they can demonstrate that they are justified in not doing so (although often this would only be in exceptional circumstances).
cy-gb	Os bydd y Cod hwn yn dweud y dylai  person perthnasol wneud rhywbeth neu na ddylai  wneud rhywbeth, mae'n ofynnol i'r person ystyried hyn a'i  ddilyn oni bai ei fod yn gallu dangos bod cyfiawnhad dros beidio â’i ddilyn (ond dim ond mewn amgylchiadau eithriadol fyddai hyn yn aml).

en-gb	A relevant person will be expected to explain any departure from the statutory guidance.
cy-gb	Bydd disgwyl i'r person perthnasol esbonio unrhyw benderfyniad i beidio â dilyn y canllawiau statudol

en-gb	The Code does not aim to provide exhaustive guidance on all aspects of the ALN system.
cy-gb	Nid yw’r Cod yn ceisio darparu canllawiau hollgynhwysfawr ar bob agwedd ar y system ADY.

en-gb	In particular relevant persons will need to be mindful of, and comply with, data protection law and their own organisation’s data protection and processing policies when processing personal data including sharing it with others.
cy-gb	Yn benodol, bydd angen i bersonau perthnasol ystyried a chydymffurfio â’r gyfraith diogelu data a pholisïau prosesu a diogelu data eu sefydliad eu hunain wrth broses data personol a’u rhannu ag eraill.

en-gb	The Information Commissioner’s Office’s website has guidance for organisations about compliance with data protection law https://ico.org.uk/ 
cy-gb	Mae gan wefan Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth ganllawiau i sefydliadau ar gydymffurfio â’r gyfraith diogelu data. https://cy.ico.org.uk/

en-gb	Relevant persons will need to ensure that in carrying out their functions, they act in accordance with the law.
cy-gb	Wrth gyflawni eu swyddogaethau, bydd angen i'r personau perthnasol sicrhau eu bod yn gweithredu yn unol â’r gyfraith.

en-gb	Failure of a relevant person to comply with any of the requirements imposed by the Code, the Act or regulations made under it or other legislation, could, depending upon the circumstances, result in a decision being overturned by the Tribunal, a complaint to the Welsh Ministers, the exercise of local authority or Welsh Ministers’ intervention powers, a complaint to the Public Services Ombudsman or a successful judicial review claim.
cy-gb	Os bydd person perthnasol yn methu â chydymffurfio ag unrhyw un o’r gofynion sydd wedi’u gosod gan y Cod, y Ddeddf neu reoliadau cysylltiedig a wneir oddi tani neu o dan ddeddfwriaeth arall, gallai hynny, yn dibynnu ar yr amgylchiadau, beri i'r Tribiwnlys wrthdroi penderfyniad, neu arwain at gyflwyno cwyn i Weinidogion Cymru, arfer pwerau ymyrryd gan awdurdod lleol neu Weinidogion Cymru, cwyno i’r Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus neu gyflwyno cais llwyddiannus am adolygiad barnwrol.

en-gb	Chapter 32 provides more information on these matters.
cy-gb	Mae Pennod 32 yn darparu mwy o wybodaeth am y materion hyn.

en-gb	Failure to adhere to statutory guidance within this Code could lead to the same results if a relevant person is unable to justify departing from the guidance.
cy-gb	Gallai methu â chydymffurfio â’r canllawiau statudol yn y Cod hwn arwain at yr un canlyniad os nad yw'r personau perthnasol yn gallu cyfiawnhau peidio â dilyn y canllawiau.

en-gb	For the purposes of the Code and the Act , a “child” is anyone not over compulsory school age and a “young person” means a person over compulsory school age, but under the age of 25.
cy-gb	At ddibenion y Cod a'r Ddeddf , diffinnir "plentyn" fel person nad yw dros oed ysgol gorfodol, a diffinnir "person ifanc" fel person sydd dros oed ysgol gorfodol ond o dan 25 oed.

en-gb	In Chapters 11 to 13, “child”, “child at a school” and “child not at a school” refer to particular children (rather than all children), as set out at the start of those Chapters.
cy-gb	Ym Mhenodau 11 hyd 13, mae "plentyn", "plentyn mewn ysgol" a "plentyn nad yw mewn ysgol" yn cyfeirio at blant penodol (yn hytrach na phob plentyn), fel y nodir ar ddechrau'r Penodau hynny.

en-gb	Similarly, in chapters 15 to 17, references to “young person at a school”, “young person at an FEI” and “young person” refer to particular young people (rather than all young people), as set out at the start of those Chapters.
cy-gb	Yn yr un modd, ym mhenodau 15 hyd 17, mae cyfeiriadau at "person ifanc mewn ysgol", "person ifanc mewn sefydliad addysg bellach" a "person ifanc" yn cyfeirio at bobl ifanc benodol (yn hytrach na phob person ifanc), fel y nodir ar ddechrau'r Penodau hynny.

en-gb	Children and young people for whom a local authority is responsible
cy-gb	Plant a phobl ifanc y mae awdurdod lleol yn gyfrifol amdanynt

en-gb	For the purposes of the Code and the Act, a local authority (that is, one in Wales) is responsible for a child or young person if the child or young person is “in the area of” the authority .
cy-gb	At ddibenion y Cod a'r Ddeddf, mae awdurdod lleol (hynny yw, un yng Nghymru) yn gyfrifol am blentyn neu berson ifanc os yw'r plentyn neu'r person ifanc "yn ardal" yr awdurdod .

en-gb	The meaning of this is explained further below.
cy-gb	Esbonnir ystyr hyn ymhellach isod.

en-gb	Under the ALN system, only a local authority in Wales can be responsible for a child or young person.
cy-gb	O dan y system ADY, dim ond awdurdod lleol yng Nghymru all fod yn gyfrifol am blentyn neu berson ifanc.

en-gb	Therefore if a child or young person is in the area of a local authority in England, for the purposes of the ALN system, there is no responsible local authority for that child or young person.
cy-gb	Felly, os yw plentyn neu berson ifanc mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr, at ddibenion y system ADY, nid oes awdurdod lleol cyfrifol ar gyfer y plentyn neu'r person ifanc hwnnw.

en-gb	However, children and young people in the area of a local authority in England can be registered pupils at maintained schools and young people in the area of a local authority in England can be enrolled as students at FEIs.
cy-gb	Fodd bynnag, gall plant a phobl ifanc mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr fod yn ddisgyblion cofrestredig mewn ysgolion a gynhelir a gall pobl ifanc yn ardal awdurdod lleol yn Lloegr fod wedi cofrestru'n fyfyrwyr mewn sefydliadau addysg bellach.

en-gb	So that such children and young people have effective rights under the ALN system whilst they are such a pupil or student, on occasion, a local authority can be responsible for exercising particular functions in relation to them.
cy-gb	Er mwyn i blant a phobl ifanc o'r fath gael hawliau effeithiol o dan y system ADY tra byddant yn ddisgybl neu'n fyfyriwr o'r fath, weithiau gall awdurdod lleol fod yn gyfrifol am arfer swyddogaethau penodol mewn perthynas â nhw.

en-gb	Chapter 18 gives an overview of the position for children in the area of a local authority in England and those functions are explained in the relevant places in the Code.
cy-gb	Mae Pennod 18 yn disgrifio'r sefyllfa ar gyfer plant mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr ac esbonnir y swyddogaethau hynny yn y mannau perthnasol yn y Cod.

en-gb	In the case of a child or young person who is in the area of a local authority in England, references in the Code to a responsible local authority in relation to a local authority reconsidering a maintained school’s decision on ALN  or reconsidering an IDP maintained by a maintained school,  are to the local authority that maintains the school at which the child or young person is registered as a pupil.
cy-gb	Yn achos plentyn neu berson ifanc sydd mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr, mae cyfeiriadau yn y Cod at awdurdod lleol cyfrifol mewn perthynas ag awdurdod lleol yn ailystyried penderfyniad ysgol a gynhelir ar ADY  neu'n ailystyried CDU a gynhelir gan ysgol a gynhelir , yn gyfeiriadau at yr awdurdod lleol sy'n cynnal yr ysgol lle mae'r plentyn neu'r person ifanc wedi'i gofrestru fel disgybl.

en-gb	Under section 26 of the Act.
cy-gb	O dan adran 26 o'r Ddeddf.

en-gb	This reflects section 87 of the Act.
cy-gb	Mae hyn yn adlewyrchu adran 87 o'r Ddeddf.

en-gb	In the case of a child or young person in the area of a local authority in England, for the purposes of references in the Code to a responsible local authority’s arrangements (under section 9 of the Act) for providing people with information and advice about ALN and the ALN system, the responsible local authority is the local authority (that is, the one in Wales)- that maintains the school at which the child or young person is registered as a pupil, or in whose area the FEI, at which the young person is enrolled as a student, is.
cy-gb	Yn achos plentyn neu berson ifanc mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr, at ddibenion cyfeiriadau yn y Cod at drefniadau awdurdod lleol cyfrifol (o dan adran 9 o'r Ddeddf) ar gyfer rhoi gwybodaeth a chyngor i bobl am ADY a'r system ADY, yr awdurdod lleol cyfrifol yw'r awdurdod lleol (hynny yw, yr un yng Nghymru)-   sy'n cynnal yr ysgol lle mae’r plentyn neu’r person ifanc wedi’i gofrestru fel disgybl, neu   y mae’r sefydliad addysg bellach, lle mae’r person ifanc wedi’i gofrestru fel myfyriwr, yn ei ardal.

en-gb	1.23.  A local authority is also responsible for some children and young people who are not in its area  for the purposes of its duties to make arrangements for avoidance and resolution of disagreements and independent advocacy services – this is dealt with in Chapter 32.
cy-gb	1.23  Mae awdurdod lleol hefyd yn gyfrifol am rai plant a phobl ifanc nad ydynt yn ei ardal  at ddibenion ei ddyletswyddau i wneud trefniadau ar gyfer osgoi a datrys anghytundebau a gwasanaethau eirioli annibynnol – ymdrinnir â hyn ym Mhennod 32.

en-gb	Whether they are in the area of another local authority or a local authority in England.
cy-gb	P'un a ydynt mewn ardal awdurdod lleol arall neu awdurdod lleol yn Lloegr.

en-gb	When a child or young person is in the area of a local authority
cy-gb	Pan fo plentyn neu berson ifanc mewn ardal awdurdod lleol

en-gb	Whether a child or young person is in the area of a local authority usually depends upon where the child or young person ordinarily resides.
cy-gb	Mae pa un a yw plentyn neu berson ifanc mewn ardal awdurdod lleol yn dibynnu fel rheol ar ble mae’r plentyn neu’r person ifanc yn preswylio fel arfer.

en-gb	This means that a child or young person can be in the area of a local authority (and so the local authority is responsible for them) where the child or young person attends an educational setting in another local authority’s area or even a setting in England.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y gall plentyn neu berson ifanc fod mewn ardal awdurdod lleol (ac felly'r mae’r awdurdod lleol yn gyfrifol amdano) pan fo'r plentyn neu'r person ifanc yn mynychu lleoliad addysgol mewn ardal awdurdod lleol arall neu hyd yn oed leoliad yn Lloegr.

en-gb	For a child who is looked after by a local authority and placed in another local authority’s area, it can mean that the looking after local authority is different to the responsible local authority.
cy-gb	Yn achos plentyn sy'n derbyn gofal gan awdurdod lleol ac sy'n cael ei roi mewn lleoliad mewn ardal awdurdod lleol arall, gall hyn olygu bod yr awdurdod lleol sy'n gofalu amdano yn wahanol i'r awdurdod lleol cyfrifol.

en-gb	For cases with a Wales/England cross-border element, the Education Act 1996 partially defines the term.
cy-gb	Ar gyfer achosion sydd ag elfen drawsffiniol Cymru/Lloegr, mae Deddf Addysg 1996 yn diffinio'r term yn rhannol.

en-gb	A person is not  in the area of a local authority in Wales if the person is wholly or mainly resident in England unless:
cy-gb	Nid  yw person mewn ardal awdurdod lleol yng Nghymru os yw'r person yn preswylio'n gyfan gwbl neu'n bennaf yn Lloegr oni bai:

en-gb	that residence in England is due to a placement under the Act, and   otherwise the person would be wholly or mainly resident in Wales.
cy-gb	ei fod yn preswylio yn Lloegr o ganlyniad i leoliad o dan y Ddeddf, ac fel arall y byddai’r person yn preswylio’n gyfan gwbl neu’n bennaf yng Nghymru.

en-gb	The reverse also holds, so a person is not in the area of a local authority in England if the person is wholly or mainly resident in Wales unless:
cy-gb	Mae'r gwrthwyneb yn wir hefyd, felly nid yw person mewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr os yw'r person yn preswylio'n gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru oni bai:

en-gb	that residence in Wales is due to a placement under the Children and Families Act 2014, and
cy-gb	ei fod yn preswylio yng Nghymru o ganlyniad i leoliad o dan Ddeddf Plant a Theuluoedd 2014, ac

en-gb	otherwise the person would be wholly or mainly resident in England.
cy-gb	fel arall y byddai’r person yn preswylio’n gyfan gwbl neu’n bennaf yn Lloegr.

en-gb	Sections 579(3A) and (3B) as amended by section 95 of the Act.
cy-gb	Adrannau 579(3A) a (3B) fel y’u diwygiwyd gan adran 95 o’r Ddeddf.

en-gb	This definition applies to the Act:
cy-gb	Mae’r diffiniad hwn yn gymwys i’r Ddeddf:

en-gb	section 99(6) of the Act.
cy-gb	adran 99(6) o’r Ddeddf.

en-gb	Looked after children
cy-gb	Plant sy’n derbyn gofal

en-gb	A local authority is responsible for making decisions about ALN and maintaining any IDPs for all children it looks after who are in the area of a local authority (i.e. one in Wales, even if not the area of the looking after local authority).
cy-gb	Mae awdurdod lleol yn gyfrifol am wneud penderfyniadau am ADY a chynnal unrhyw CDUau ar gyfer pob plentyn y mae'n gofalu amdano ac sydd mewn ardal awdurdod lleol (h.y. un yng Nghymru, hyd yn oed os nad yw yn ardal yr awdurdod lleol sy'n gofalu amdano).

en-gb	However, for the purposes of the Code and the Act, the meaning of a “looked after child” is slightly different to its meaning in the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014.
cy-gb	Fodd bynnag, at ddibenion y Cod a’r Ddeddf, mae ystyr “plentyn sy’n derbyn gofal” ychydig yn wahanol i’w ystyr yn Neddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

en-gb	For the purposes of the Code and the Act, a child is looked after by a local authority if they are a child who is -
cy-gb	At ddibenion y Cod a’r Ddeddf, mae plentyn yn derbyn gofal gan awdurdod lleol -

en-gb	looked after by a local authority for the purposes of Part 6 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 (essentially this covers children who are in the care of the local authority and children who are accommodated by it in the exercise of its social services functions), and  not a detained person.
cy-gb	os yw yn derbyn gofal gan awdurdod lleol at ddibenion Rhan 6 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (yn y bôn, mae hyn yn ymwneud â phlant sy’n derbyn gofal yr awdurdod lleol a phlant sy’n cael eu lletya ganddo fel rhan o’i swyddogaethau gwasanaethau cymdeithasol, a os nad yw’n berson sy’n cael ei gadw’n gaeth.

en-gb	Also, a child is not looked after for the purposes of the Code and the Act, if a personal education plan is not required to form part of the child’s care and support plan under section 83 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014.
cy-gb	Hefyd, nid yw plentyn yn derbyn gofal at ddibenion y Cod a'r Ddeddf, os nad yw'n ofynnol i gynllun addysg personol fod yn rhan o gynllun gofal a chymorth y plentyn o dan adran 83 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

en-gb	Under that legislation, a personal education plan is not required for a child who:
cy-gb	O dan y ddeddfwriaeth honno, nid oes angen cynllun addysg personol ar gyfer plentyn sydd:

en-gb	Regulation 5 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021.
cy-gb	Rheoliad 5 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021.

en-gb	has been placed for adoption under the Adoption and Children Act 2002 , or
cy-gb	(a) wedi’i roi i’w fabwysiadu o dan Ddeddf Mabwysiadu a Phlant 2002 ;

en-gb	Except where the child has (i) been remanded to local authority accommodation or, (ii) having been convicted of an offence, is residing in approved premises or other premises due to a bail condition in criminal proceedings, and immediately before the requirement to reside in such premises was imposed, the child was in the care of the local authority. is looked after by the local authority for short breaks . 
cy-gb	neu (b) yn derbyn gofal gan yr awdurdod lleol am seibiannau byr .  Ac eithrio pan fo'r plentyn (i) wedi ei remandio i lety awdurdod lleol neu, (ii) ar ôl cael ei ddyfarnu'n euog o drosedd, yn preswylio mewn lleoliad cymeradwy neu leoliad arall oherwydd amod mechnïaeth mewn achos troseddol, a bod y plentyn yng ngofal yr awdurdod lleol yn union cyn i'r gofyniad i breswylio mewn lleoliad o'r fath gael ei osod.

en-gb	See the Care Planning, Placement and Case Review (Wales) Regulations 2015.
cy-gb	Gweler Rheoliadau Cynllunio Gofal, Lleoli ac Adolygu Achosion (Cymru) 2015.

en-gb	This means that for the purposes of the Code and the Act, the usual meaning of a child being looked after is narrower than under the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014.
cy-gb	At ddibenion y Cod a’r Ddeddf, felly, mae ystyr arferol plentyn sy’n derbyn gofal yn fwy cul nag o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.

en-gb	In particular, a young person (that is someone above compulsory school age) who is looked after for the purposes of Part 6 of that 2014 Act is not  looked after for the purposes of the Code and the Act.
cy-gb	Yn benodol, nid  yw person ifanc (sy'n rhywun dros oedran ysgol gorfodol) sy’n derbyn gofal at ddibenion Rhan 6 o’r Ddeddf 2014 honno yn derbyn gofal at ddibenion y Cod a’r Ddeddf.

en-gb	However in a few places in the Code, references to a looked after child or young person is to a wider definition.
cy-gb	Fodd bynnag, mewn rhai mannau yn y Cod, mae diffiniad ehangach i gyfeiriadau at blentyn neu berson ifanc sy'n derbyn gofal.

en-gb	Where this is the case, it is indicated in the text.
cy-gb	Lle mae hyn yn wir, fe'i nodir yn y testun.

en-gb	References to students enrolled at an FEI
cy-gb	Cyfeiriadau at fyfyrwyr sydd wedi cofrestru mewn sefydliad addysg bellach

en-gb	References to a person being enrolled as a student at an FEI do not include a person who is a higher education student at the FEI.
cy-gb	Nid yw cyfeiriadau at berson sy'n cofrestru fel myfyriwr mewn sefydliad addysg bellach yn cynnwys person sy'n fyfyriwr addysg uwch yn y sefydliad addysg bellach.

en-gb	A person is a higher education student at the FEI if the person is undertaking a higher education course provided by the FEI and not also receiving education  or training from it.
cy-gb	Mae person yn fyfyriwr addysg uwch yn y sefydliad addysg bellach os yw’r person yn dilyn cwrs addysg uwch a ddarperir gan y sefydliad ac nad yw hefyd yn cael addysg  neu hyfforddiant ganddo.

en-gb	If a person enrolled as a student at the FEI is receiving both higher education and education or training provided by the FEI, the person is to be treated as enrolled as a student at the FEI in respect of the education or training but not in respect of the higher education.
cy-gb	Os yw person sydd wedi cofrestru fel myfyriwr yn y sefydliad addysg bellach yn cael addysg uwch ac addysg neu hyfforddiant a ddarperir gan y sefydliad addysg bellach, mae'r person i'w drin fel pe bai wedi cofrestru fel myfyriwr yn y sefydliad addysg bellach mewn perthynas â'r addysg neu'r hyfforddiant ond nid mewn perthynas â'r addysg uwch. 26 

en-gb	The term “education” does not include higher education:
cy-gb	Nid yw'r term "addysg” yn cynnwys addysg uwch:

en-gb	see the glossary.
cy-gb	gweler yr eirfa.

en-gb	Section 86 of the Act.
cy-gb	26  Adran 86 o'r Ddeddf.

en-gb	References to maintained schools, FEIs and local authorities
cy-gb	Cyfeiriadau at ysgolion a gynhelir, sefydliadau addysg bellach ac awdurdodau lleol

en-gb	References to maintained schools, FEIs and local authorities throughout the Code are to such institutions or authorities in Wales (and so do not refer to any in England), unless otherwise indicated.
cy-gb	Mae cyfeiriadau at ysgolion a gynhelir, sefydliadau addysg bellach ac awdurdodau lleol yn y Cod drwyddo draw yn gyfeiriadau at sefydliadau neu awdurdodau o'r fath yng Nghymru (ac felly nid ydynt yn cyfeirio at unrhyw rai yn Lloegr), oni nodir yn wahanol.

en-gb	Governing bodies of maintained schools and FEIs
cy-gb	Cyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach

en-gb	Requirements on, or which refer to a function of, a maintained school or FEI, including, in both cases, ones in England, (whether imposed by the Act or regulations) are, in most instances, placed on, or refer to a function of, the governing body of the school or FEI.
cy-gb	Yn y rhan fwyaf o achosion, mae gofynion ar ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, neu ofynion sy'n cyfeirio at eu swyddogaethau, gan gynnwys, yn y ddau achos, rai yn Lloegr (p'un a'u gosodir gan y Ddeddf neu reoliadau) yn cael eu gosod ar gorff llywodraethu'r ysgol neu'r sefydliad addysg bellach, neu'n cyfeirio at swyddogaeth y corff llywodraethu hwnnw.

en-gb	However, for the sake of brevity, in most of these cases, the description in the Code of such a requirement just refers to a maintained school or FEI, rather than referring to the governing body of the school or FEI on every occasion .
cy-gb	Fodd bynnag, at ddibenion bod yn gryno, fel rheol mae'r disgrifiad yn y Cod o ofyniad o'r fath yn cyfeirio'n syml at ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, yn hytrach na chyfeirio at gorff llywodraethu'r ysgol neu'r sefydliad bob tro.

en-gb	This also reflects the practical operation of the system where, for the most part, the functions of governing bodies are undertaken by staff members acting for the governing body.
cy-gb	Mae hyn hefyd yn adlewyrchu'r ffordd y mae'r system yn gweithio'n ymarferol, gan mai staff sy'n gweithredu ar ran y corff llywodraethu i gyflawni swyddogaethau'r cyrff llywodraethu gan amlaf.

en-gb	Those references are however to be interpreted as referring to the governing body.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r cyfeiriadau hynny i'w dehongli fel rhai sy'n cyfeirio at y corff llywodraethu.

en-gb	A local authority’s functions as governing body of a Pupil Referral Unit are delegated to the Unit’s Management Committee:
cy-gb	Dirprwyir swyddogaethau awdurdod lleol fel corff llywodraethu Uned Cyfeirio Disgyblion i Bwyllgor Rheoli'r Uned:

en-gb	see the Education (Pupil Referral Units) (Management Committees etc.)
cy-gb	gweler Rheoliadau Addysg (Unedau Cyfeirio Disgyblion) (Pwyllgorau Rheoli etc.)

en-gb	(Wales) (Amendment) Regulations 2021.
cy-gb	(Cymru) (Diwygio) 2021.

en-gb	Similarly, requirements imposed by the Code on a maintained school or FEI, and other references within them to a function of a maintained school or FEI, refer only to a maintained school or FEI rather than referring to the governing body of the school or FEI.
cy-gb	Yn yr un modd, mae gofynion a osodir gan y Cod ar ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, a chyfeiriadau eraill ynddynt at swyddogaeth ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, yn cyfeirio at ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach yn unig yn hytrach na chyfeirio at gorff llywodraethu'r ysgol neu'r sefydliad addysg bellach.

en-gb	Accordingly, provisions of the Code which impose requirements on, or refer to a function of, a maintained school or an FEI must  be interpreted as requirements placed on the respective governing body, or referring to a function of the respective governing body.
cy-gb	Yn unol â hynny, rhaid  dehongli darpariaethau'r Cod sy'n gosod gofynion ar ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, neu sy'n cyfeirio at swyddogaeth ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach, fel gofynion a osodir ar y corff llywodraethu perthnasol, neu sy'n cyfeirio at swyddogaeth y corff llywodraethu perthnasol.

en-gb	As this is part of the requirements imposed by the Code.
cy-gb	Gan fod hyn yn rhan o'r gofynion a osodir gan y Cod.

en-gb	Similarly, guidance in this Code addressed to a maintained school or FEI (including in both cases, any in England) is addressed to the respective governing body and is to be interpreted in that way.
cy-gb	Yn yr un modd, mae canllawiau yn y Cod hwn ar gyfer ysgol a gynhelir neu sefydliad addysg bellach (gan gynnwys yn y ddau achos, unrhyw un yn Lloegr) wedi’u cyfeirio at y corff llywodraethu perthnasol ac maent i'w dehongli felly.

en-gb	Health bodies and NHS bodies
cy-gb	Cyrff iechyd a chyrff y GIG

en-gb	Throughout the Code, two different terms are applied to different types of health organisations due to the different duties on them under the Act.
cy-gb	Yn y Cod drwyddo draw, defnyddir dau derm gwahanol ar gyfer gwahanol fathau o sefydliadau iechyd oherwydd y dyletswyddau gwahanol sydd arnynt mewn perthynas â'r Ddeddf.

en-gb	The term “health body” covers:
cy-gb	Mae'r term "corff iechyd" yn cyfeirio at y canlynol:

en-gb	a clinical commissioning Group;   an NHS foundation trust;
cy-gb	Grŵp comisiynu clinigol;

en-gb	a Special Health Authority.
cy-gb	ymddiriedolaeth sefydledig y GIG;   Awdurdod Iechyd Arbennig.

en-gb	The term “NHS body” covers:
cy-gb	Mae'r term "corff y GIG" yn cyfeirio at y canlynol:

en-gb	an NHS trust.
cy-gb	ymddiriedolaeth y GIG.

en-gb	Other terms
cy-gb	Termau eraill

en-gb	A glossary of terms and expressions used throughout the Code is provided below after paragraph 1.99.
cy-gb	Ceir rhestr o'r termau a'r ymadroddion a ddefnyddir yn y Cod isod ar ôl paragraff 1.99.

en-gb	Words used in the Code in the singular include the plural and vice versa, unless the context otherwise requires.
cy-gb	Mae geiriau a ddefnyddir yn y Cod yn yr unigol yn cynnwys y lluosog ac i'r gwrthwyneb, oni bai bod y cyd-destun yn mynnu fel arall.

en-gb	For example, a requirement to notify a child’s parent is a requirement to notify all the parents where the child has more than one parent.
cy-gb	Er enghraifft, mae gofyniad i hysbysu rhiant plentyn yn ofyniad i hysbysu'r holl rieni os oes gan y plentyn fwy nag un rhiant.

en-gb	Timescale requirements
cy-gb	Gofynion amserlen

en-gb	The Code sets out various timescale requirements – these are requirements that an action be taken according to a particular timescale, such as that it be done promptly or within or before the end of a particular period.
cy-gb	Mae'r Cod yn nodi gofynion amserlen amrywiol – mae'r rhain yn ofynion i gamau gael eu cymryd yn unol ag amserlen benodol, fel eu bod yn cael eu gwneud yn brydlon neu o fewn neu cyn diwedd cyfnod penodol.

en-gb	Many of them are requirements imposed by the Code and some are in the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021.
cy-gb	Mae llawer ohonynt yn ofynion a osodir gan y Cod ac mae rhai yn Rheoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021.

en-gb	However timescale requirements in the context of appeals to the Tribunal are different and this section does not apply to them.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r gofynion amserlen yng nghyd-destun apeliadau i'r Tribiwnlys yn wahanol ac nid yw'r adran hon yn gymwys iddynt.

en-gb	For requirements imposed by the Code or descriptions in this Code of timescale requirements in those Regulations, typically, they are in the following terms:
cy-gb	Ar gyfer gofynion a osodir gan y Cod neu ddisgrifiadau yn y Cod hwn o ofynion amserlen yn y Rheoliadau hynny, fel arfer maent yn y termau canlynol:

en-gb	See Chapter 33 on appeals and the Education Tribunal for Wales Regulations 2021.
cy-gb	Gweler Pennod 33 ar apeliadau a Rheoliadau Tribiwnlys Addysg Cymru 2021.

en-gb	30  Source of the requirement is given.  The [responsible body] must 30  [take the action(s)] promptly and in any event before the end of [or “within”] the period of [specific period - x weeks / x school days / x term time days] from [trigger event for the start of the timescale].
cy-gb	Rhaid  i'r [corff cyfrifol] [gymryd y camau(au)] yn brydlon ac yn sicr cyn diwedd [neu "o fewn"] y cyfnod [cyfnod penodol - x wythnos / x diwrnod ysgol / x diwrnod yn ystod y tymor] i [digwyddiad sbarduno ar gyfer dechrau'r amserlen].

en-gb	The [responsible body] need not comply with the requirement to [do those things] before the end of that [specific period e.g. x week] period if it is impractical to do so due to circumstances beyond its control.
cy-gb	Nid oes angen i [y corff cyfrifol] gydymffurfio â'r gofyniad i [wneud y pethau hynny] cyn diwedd y cyfnod hwnnw o [cyfnod penodol e.e. x wythnos] os nad yw'n ymarferol iddo wneud hynny oherwydd amgylchiadau y tu hwnt i'w reolaeth.

en-gb	For timescale requirements like this which are imposed by this Code or in the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021, the day on which the trigger event takes place must not  be counted towards the specific period.
cy-gb	Rhoddir ffynhonnell y gofyniad.  Ar gyfer gofynion amserlen fel hyn a osodir gan y Cod hwn neu yn Rheoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021, ni chaiff  y diwrnod y mae'r digwyddiad sbarduno yn digwydd gyfrif tuag at y cyfnod penodol.

en-gb	In other words, where the specified period starts “from” a particular event (the trigger event), the day of that event does not count and the period starts on the day after the day when that event occurred (the trigger events for each timescale requirement are identified within each requirement).
cy-gb	Mewn geiriau eraill, pan fo'r cyfnod penodedig yn dechrau o ddigwyddiad penodol (y digwyddiad sbarduno), nid yw diwrnod y digwyddiad hwnnw'n cyfrif ac mae'r cyfnod yn dechrau ar y diwrnod ar ôl y diwrnod y digwyddodd y digwyddiad hwnnw (nodir y digwyddiadau sbarduno ar gyfer pob gofyniad amserlen ym mhob gofyniad).

en-gb	This means that, for example, if a local authority must give a copy of an IDP before the end of 7 weeks from receiving a request for reconsideration of a school’s decision on ALN, if the authority received that request on a Monday, the 7 week period starts at the beginning of the following day, the Tuesday, and ends at the end of the Monday which is 7 weeks later.
cy-gb	Er enghraifft, os oes rhaid i awdurdod lleol roi copi o CDU cyn diwedd 7 wythnos ar ôl cael cais i ailystyried penderfyniad ysgol ar ADY, pe bai'r awdurdod yn cael y cais hwnnw ar ddydd Llun, mae hyn yn golygu bod y cyfnod o 7 wythnos yn dechrau ar ddechrau'r diwrnod canlynol, y dydd Mawrth, ac yn dod i ben ar ddiwedd y dydd Llun sydd 7 wythnos yn ddiweddarach.

en-gb	Requirement imposed by the Code in relation to timescale requirements that are imposed by the Code.
cy-gb	Gofyniad a osodir gan y Cod mewn perthynas â gofynion amserlen a osodir gan y Cod.

en-gb	In relation to timescale requirements that are imposed by the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021, it is the effect of those Regulations.
cy-gb	Mewn perthynas â gofynion amserlen a osodir gan Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021, effaith y Rheoliadau hynny ydyw.

en-gb	However, where the last day of a specified period is not a working day, the specified period must  be extended to include the next working day.
cy-gb	Fodd bynnag, os nad diwrnod gwaith yw diwrnod olaf cyfnod penodedig, rhaid  ymestyn y cyfnod penodedig i gynnwys y diwrnod gwaith nesaf.

en-gb	For these purposes, a “working day” is any day which is not Saturday, Sunday, Christmas Day, Good Friday or a day which is a bank holiday in England and Wales under the Banking and Financial Dealings Act 1971.
cy-gb	At y diben hwn, "diwrnod gwaith" yw unrhyw ddiwrnod nad yw'n ddydd Sadwrn, dydd Sul, Dydd Nadolig, Dydd Gwener y Groglith neu ddiwrnod sy'n ŵyl banc yng Nghymru a Lloegr o dan Ddeddf Bancio a Thrafodion Ariannol 1971.

en-gb	Regulation 2(4) of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021 in relation to timescale requirements in those Regulations.
cy-gb	Rheoliad 2(4) o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021 mewn perthynas â gofynion amserlen yn y Rheoliadau hynny.

en-gb	In the case of most timescale requirements applicable to maintained schools and FEIs, the periods of time are expressed in school days and term time days respectively.
cy-gb	Yn achos y rhan fwyaf o'r gofynion amserlen sy'n berthnasol i ysgolion a gynhelir a sefydliadau addysg bellach, mynegir y cyfnodau amser mewn diwrnodau ysgol yn achos ysgolion a gynhelir a diwrnodau tymor yn achos sefydliadau addysg bellach.

en-gb	The meaning of these terms is set out in the glossary.
cy-gb	Nodir ystyr y termau hyn yn yr eirfa.

en-gb	In all other cases, the periods of time are expressed in weeks, which means a calendar week, irrespective of any bank or other holidays or closures which might occur during the time period, apart from where the last day of the period is not a working day (see previous paragraph).
cy-gb	Ym mhob achos arall, mynegir y cyfnodau o amser mewn wythnosau, sy'n golygu wythnos galendr, heb gynnwys unrhyw wyliau banc neu wyliau neu gyfnodau cau eraill a allai ddigwydd yn ystod y cyfnod amser, ac eithrio lle nad yw diwrnod olaf y cyfnod yn ddiwrnod gwaith (gweler y paragraff blaenorol).

en-gb	The timescale requirements will apply to a wide range of circumstances:
cy-gb	Bydd y gofynion amserlen yn gymwys i ystod eang o amgylchiadau:

en-gb	relatively straight-forward cases of low level needs and also very complex cases, where input from a range of professionals may be required.
cy-gb	achosion cymharol syml o anghenion lefel isel a hefyd achosion cymhleth iawn, lle y gallai fod angen mewnbwn gan amrywiaeth o weithwyr proffesiynol.

en-gb	The specified periods have been designed to take account of the wide range of circumstances in which they will apply and the various things which might need to happen for the responsible body to take the action concerned, including involving the child, their parent or young person in the decisions.
cy-gb	Pennwyd y cyfnodau penodedig hyn gan ystyried yr amrywiaeth eang o amgylchiadau lle byddant yn berthnasol a'r pethau amrywiol y gallai fod angen iddynt ddigwydd er mwyn i'r corff cyfrifol gymryd y camau dan sylw, gan gynnwys cynnwys y plentyn, ei riant neu'r person ifanc yn y penderfyniadau.

en-gb	Where it is realistically possible for the action to be taken in advance of the end of the specified period, this is desirable in light of the principle of early identification and intervention (see Chapter 3).
cy-gb	Os yw'n realistig bosibl i'r camau gael eu cymryd cyn diwedd y cyfnod penodedig, mae hyn yn ddymunol yng ngoleuni'r egwyddor o adnabod ac ymyrryd yn gynnar (gweler Pennod 3).

en-gb	Accordingly, timescale requirements, involve a requirement in the first instance that the action (e.g.
cy-gb	Yn unol â hynny, mae gofynion amserlen yn cynnwys gofyniad yn y lle cyntaf bod y weithred (e.e.,

en-gb	making a decision and giving a notification of it) be done promptly.
cy-gb	gwneud penderfyniad a rhoi hysbysiad ohono) yn cael ei wneud yn brydlon.

en-gb	What  ‘promptly’ requires in any particular case, will depend upon the individual circumstances (particularly those affecting the child, their parent or the young person concerned), what needs to be done to complete the action and how soon it can reasonably be done in light of the individual circumstances.
cy-gb	Bydd yr hyn y mae 'yn brydlon' yn ei olygu mewn unrhyw achos penodol yn dibynnu ar yr amgylchiadau unigol (yn enwedig y rhai sy'n effeithio ar y plentyn, ei riant neu'r person ifanc dan sylw), yr hyn y mae angen ei wneud i gwblhau'r camau a pha mor fuan y gellir gwneud hynny'n rhesymol yng ngoleuni'r amgylchiadau unigol.

en-gb	Generally it is likely to require the person subject to the requirement to proceed to take the action without delay, though there may be occasions where some delay is unavoidable for reasons beyond that person’s control.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae'n debygol y bydd yn ofynnol i'r person sy'n ddarostyngedig i'r gofyniad fwrw ati i gymryd y camau yn ddi-oed, er y gall fod adegau pan na ellir osgoi rhywfaint o oedi am resymau y tu hwnt i reolaeth y person hwnnw.

en-gb	In many cases acting promptly would enable the action to be done before the end of the specified period.
cy-gb	Mewn llawer o achosion byddai gweithredu'n brydlon yn galluogi'r camau i gael eu cymryd cyn diwedd y cyfnod penodedig.

en-gb	For example, in some cases it may be possible to give a copy of an IDP at the end of a meeting to discuss a child or young person’s needs, where the IDP has been developed and written up as part of that meeting and the child, their parent or the young person does not wish to consider the draft IDP further (providing they have been informed that they have the opportunity to do so and of the implications of not doing so).
cy-gb	Er enghraifft, mewn rhai achosion efallai y bydd modd rhoi copi o CDU ar ddiwedd cyfarfod i drafod anghenion plentyn neu berson ifanc, pan fo'r CDU wedi ei ddatblygu a’i ysgrifennu fel rhan o’r cyfarfod hwnnw, ac nad yw’r plentyn, ei riant, neu’r person ifanc am ystyried y CDU drafft ymhellach (ar yr amod eu bod wedi cael gwybod bod ganddynt gyfle i wneud hynny a goblygiadau peidio â gwneud hynny).

en-gb	Also, in some cases, the duty to act ‘promptly’ may require the person subject to the duty to take the action much earlier than by the end of the specific period due to the circumstances, for example a child nearing the end of their compulsory education, or a young person undertaking a short course.
cy-gb	Hefyd, mewn rhai achosion, gallai’r ddyletswydd i weithredu ‘yn brydlon’ ei gwneud yn ofynnol i’r person sy'n ddarostyngedig i'r ddyletswydd weithredu’n llawer cynharach nag erbyn diwedd y cyfnod penodedig oherwydd yr amgylchiadau, er enghraifft pan fydd plentyn yn agosáu at ddiwedd ei addysg orfodol, neu pan fydd person ifanc yn dilyn cwrs byr.

en-gb	Most of the timescale requirements also provide for an exception which involves it being ‘impractical’ for the responsible body to comply within the specified period.
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o'r gofynion amserlen hefyd yn darparu ar gyfer eithriad lle mae'n ‘anymarferol’ i’r corff cyfrifol gydymffurfio o fewn y cyfnod penodedig.

en-gb	For the avoidance of doubt, when preparing an IDP, it will not be ‘impractical’ to finalise and give a copy of the IDP within the specified time period if the ALN and ALP can be described in a meaningful way – that is, ALP that will be of benefit in meeting the child or young person’s known ALN.
cy-gb	Er mwyn osgoi amheuaeth, wrth lunio CDU, ni fydd yn 'anymarferol' cwblhau a rhoi copi o'r CDU o fewn y cyfnod penodedig os gellir disgrifio'r ADY a’r DDdY mewn ffordd ystyrlon – hynny yw, DDdY a fydd o fudd o ran diwallu ADY hysbys y plentyn neu'r person ifanc.

en-gb	Even if there might remain some outstanding evidence yet to be received which might provide a fuller picture of the extent of the ALN or the ALP – including, for example, where a diagnosis of a particular condition might have been sought but not received - if the IDP can be prepared, then it needs to  be prepared.
cy-gb	Hyd yn oed os bydd rhywfaint o dystiolaeth yn weddill sydd heb ei derbyn ac a allai roi darlun llawnach o raddau'r ADY neu'r DDdY – gan gynnwys, er enghraifft, lle y gellid bod wedi gofyn am ddiagnosis o gyflwr penodol ond ei fod heb ei dderbyn - os gellir llunio’r CDU, yna mae angen ei lunio.

en-gb	In such cases, as and when further information may become available, the responsible body would determine whether this further evidence requires the IDP to be reviewed and revised (see Chapter 25).
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, wrth i ragor o wybodaeth ddod i law, byddai’r corff cyfrifol yn penderfynu a yw’r dystiolaeth ychwanegol yn ei gwneud yn ofynnol adolygu a diwygio’r CDU (gweler Pennod 25).

en-gb	To comply with the timescale requirement and sections 12, 14 and 19 of the Act.
cy-gb	I gydymffurfio â'r gofyniad o ran yr amserlen ac adrannau 12, 14 a 19 o'r Ddeddf.

en-gb	The exception only applies where it is impractical to take the action before the end of the specified time period due to ‘circumstances beyond the [responsible body’s] control’.  
cy-gb	Dim ond pan fo'n anymarferol cymryd y camau cyn diwedd y cyfnod penodedig oherwydd 'amgylchiadau y tu hwnt i reolaeth y [corff cyfrifol] ' y bydd yr eithriad yn gymwys.

en-gb	This is to allow for exceptional situations, such as where a child or young person is unavailable for a substantial period due to illness, school or FEI holiday periods, absence from the country or some other reason, such that it is impractical to gather evidence (e.g. through observations or clinical or other assessments) at a time that would enable the body to comply within the specified time period.
cy-gb	Darpariaeth ar gyfer sefyllfaoedd eithriadol yw hon, er enghraifft pan nad yw plentyn neu berson ifanc ar gael am gyfnod sylweddol oherwydd salwch, gwyliau ysgol neu wyliau sefydliad addysg bellach, ei fod allan o’r wlad neu reswm arall, sy’n ei gwneud yn anymarferol casglu’r dystiolaeth (e.e. drwy arsylwi neu asesiadau clinigol neu asesiadau eraill) yn ystod y cyfnod a fyddai’n galluogi'r corff i gydymffurfio o fewn y cyfnod amser penodedig.

en-gb	Where the exception applies, that is, it is impractical for the body to comply due to circumstances beyond its control, the body remains subject to the duty to complete the action and subject to the duty to do so promptly.
cy-gb	Pan fo’r eithriad yn gymwys, hynny yw, pan fo’n anymarferol i’r corff gydymffurfio oherwydd amgylchiadau sydd y tu hwnt i’w reolaeth, mae’r corff yn dal i fod o dan y ddyletswydd i gwblhau'r camau gweithredu a’r ddyletswydd i wneud hynny’n brydlon.

en-gb	Whilst those circumstances might mean that it cannot take any effective action at a particular point, once it is no longer impractical for it to comply due to circumstances beyond its control, the duty to act promptly requires it to progress the matter without further delay.
cy-gb	Er bod yr amgylchiadau yn golygu na all weithredu’n effeithiol am gyfnod penodol, pan na fydd yn anymarferol bellach iddo gydymffurfio oherwydd amgylchiadau sydd y tu hwnt i’w reolaeth, mae’r ddyletswydd i weithredu’n brydlon yn ei gwneud yn ofynnol iddo fwrw ymlaen â’r mater yn ddi-oed.

en-gb	Where it is apparent to a maintained school, FEI or local authority that there are circumstances that will prevent, or are likely to prevent a required action being completed within the specified period of time provided for by a requirement, and the school, FEI or local authority decides that the exception applies, it should explain this in writing to the child or young person, and in the case of a child, the child’s parent, to whom the duty relates, at the earliest opportunity.
cy-gb	Os yw'n amlwg i ysgol a gynhelir, sefydliad addysg bellach neu awdurdod lleol fod amgylchiadau a fydd yn atal neu'n debygol o atal camau gofynnol rhag cael eu cwblhau o fewn y cyfnod penodedig o amser y darperir ar ei gyfer gan ofyniad, a bod yr ysgol, y sefydliad addysg bellach neu'r awdurdod lleol yn penderfynu bod yr eithriad yn gymwys, dylai  esbonio hyn yn ysgrifenedig i'r plentyn neu'r person ifanc, ac yn achos plentyn, rhiant y plentyn, y mae'r ddyletswydd yn ymwneud ag ef, cyn gynted â phosibl.

en-gb	For example, a local authority under a duty to decide whether a child has ALN (under section 11 of the Act), should inform the child and their parent that the decision and the preparation of any IDP (should the decision be that the child has ALN) will be delayed due to circumstances beyond its control.
cy-gb	Er enghraifft, dylai awdurdod lleol sydd o dan ddyletswydd i benderfynu a oes gan blentyn ADY (o dan adran 11 o'r Ddeddf), hysbysu'r plentyn a'i riant y bydd y penderfyniad a'r gwaith o lunio unrhyw CDU (os penderfynir bod gan y plentyn ADY) yn cael eu gohirio oherwydd amgylchiadau y tu hwnt i'w reolaeth.

en-gb	For guidance on relevant persons and NHS bodies relying on the exception in respect of requests under section 65 and referrals under section 20 of the Act respectively, see Chapter 21.
cy-gb	Am ganllawiau ar achosion pan fydd personau perthnasol yn dibynnu ar yr eithriad mewn perthynas â cheisiadau o dan adran 65, a chyrff y GIG yn dibynnu arno mewn perthynas ag atgyfeiriadau o dan adran 20 o'r Ddeddf, gweler Pennod 21.

en-gb	Exercise of rights by children and Case Friends and the interpretation of requirements imposed by the Code
cy-gb	Arfer hawliau gan blant a Chyfeillion Achos a dehongli gofynion a osodir gan y Cod

en-gb	Generally children, as well as their parents, have rights to receive documents and notifications of decisions under the Act and to engage in meetings and dispute resolution and to take appeals in their own name.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae gan blant, yn ogystal â’u rhieni, hawliau i gael dogfennau a hysbysiadau am benderfyniadau o dan y Ddeddf, i gymryd rhan mewn cyfarfodydd ac ymdrechion i ddatrys anghydfod, ac i gyflwyno apêl yn eu henw eu hunain.

en-gb	As such, throughout the Act, Code and the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021, there are requirements to:
cy-gb	O'r herwydd, yn y Ddeddf, y Cod a Rheoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021 drwyddynt draw, mae gofynion i:

en-gb	notify a child of something;
cy-gb	hysbysu plentyn am rywbeth;

en-gb	inform a child of something;
cy-gb	rhoi gwybod i blentyn am rywbeth;

en-gb	give particular information to a child;
cy-gb	rhoi gwybodaeth benodol i blentyn;

en-gb	give a copy of an IDP or revised IDP to a child.
cy-gb	rhoi copi o CDU neu CDU diwygiedig i blentyn.

en-gb	There are also duties in the Act on local authorities and, in the case of a review, also on maintained schools, to do the following things following a request from a child:
cy-gb	Mae dyletswyddau hefyd yn y Ddeddf ar awdurdodau lleol ac, yn achos adolygiad, ar ysgolion a gynhelir hefyd, i wneud y pethau canlynol yn dilyn cais gan blentyn:

en-gb	review an IDP;
cy-gb	adolygu CDU;

en-gb	reconsider a matter;
cy-gb	ailystyried mater;

en-gb	decide whether to take over responsibility for an IDP from a maintained school.
cy-gb	penderfynu a ddylid cymryd drosodd y cyfrifoldeb am CDU gan ysgol a gynhelir.

en-gb	Also, a local authority can only make a referral  to an NHS body for it to consider whether there is any relevant treatment or service likely to be of benefit in addressing a child’s ALN, if the local authority has informed the  Under section 20 of the Act.  child of the intended referral and given the child an opportunity to discuss whether it should be made.
cy-gb	Hefyd, ni all awdurdod lleol wneud atgyfeiriad  at un o gyrff y GIG er mwyn iddo ystyried a oes unrhyw driniaeth neu wasanaeth perthnasol sy'n debygol o fod o fudd wrth fynd i'r afael ag ADY plentyn, heb fod yr awdurdod lleol wedi rhoi gwybod i'r plentyn am yr atgyfeiriad arfaethedig ac wedi rhoi cyfle i'r plentyn drafod a ddylid ei wneud.

en-gb	See Chapter 21.
cy-gb	Gweler Pennod  21.

en-gb	There are however exceptions to these duties.
cy-gb	Fodd bynnag, mae eithriadau i'r dyletswyddau hyn.

en-gb	In the case of a duty in the Act, if the school or local authority considers that the child lacks capacity, the duty (e.g. to notify the child or reconsider a matter) does not apply  and the description in the Code of the duty is to be interpreted accordingly.
cy-gb	Yn achos dyletswydd yn y Ddeddf, os yw'r ysgol neu'r awdurdod lleol o'r farn nad oes gan y plentyn alluedd, nid yw'r ddyletswydd (e.e. i roi gwybod i'r plentyn neu ailystyried mater) yn gymwys  ac mae'r disgrifiad yn y Cod o'r ddyletswydd i'w ddehongli yn unol â hynny.

en-gb	This and the exceptions to it, is dealt with in Chapter 30 (see in particular paragraphs 30.6 to 30.9).
cy-gb	Ymdrinnir â hyn a'r eithriadau iddo ym Mhennod 30 (gweler paragraffau 30.6 hyd 30.9 yn benodol).

en-gb	If the child has a case friend, those rights are to be exercised by the case friend 36  (see Chapter 30 for more about case friends) and the description of the duty in the Code is to be interpreted accordingly.
cy-gb	Os oes gan y plentyn gyfaill achos, bydd yr hawliau hynny'n cael eu harfer gan y cyfaill achos  (gweler Pennod 30 i gael rhagor o wybodaeth am gyfeillion achos) ac mae'r disgrifiad o'r ddyletswydd yn y Cod i'w ddehongli yn unol â hynny.

en-gb	Section 84 of the Act.
cy-gb	Adran 84 o'r Ddeddf.

en-gb	36  Section 85 of the Act.
cy-gb	Adran 85 o'r Ddeddf.

en-gb	Similarly, a requirement in the Code which requires a local authority or maintained school to (however expressed)-
cy-gb	Yn yr un modd, nid yw gofyniad yn y Cod sy'n ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol neu ysgol a gynhelir (sut bynnag y'i mynegir)-   hysbysu plentyn o rywbeth,

en-gb	notify a child of something,
cy-gb	rhoi copi o CDU i blentyn, neu

en-gb	give a copy of an IDP to a child, or give particular information to a child, or a pupil who is a child, when notifying them of something or giving them a copy of an IDP or a revised IDP,
cy-gb	roi gwybodaeth benodol i blentyn, neu ddisgybl sy'n blentyn, wrth ei hysbysu am rywbeth neu roi copi iddo o CDU neu CDU diwygiedig,

en-gb	does not apply if the maintained school or local authority (as the case may be) is not required by the Act to notify, give a copy of an IDP (including a revised one) to, or take other action relating to, the child when exercising the function to which the requirement relates.The requirements in the Code must be interpreted in this way.
cy-gb	yn gymwys os nad yw'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i'r ysgol a gynhelir neu'r awdurdod lleol (fel y bo’n berthnasol) hysbysu'r plentyn, rhoi copi o CDU (gan gynnwys un diwygiedig) iddo, neu gymryd camau eraill sy'n ymwneud ag ef wrth arfer y swyddogaeth y mae'r gofyniad yn ymwneud â hi. Rhaid  dehongli'r gofynion yn y Cod fel hyn.

en-gb	However, if the child has a case friend, then the child’s rights under those requirements are to be exercised by the case friend and accordingly, the maintained school or local authority must notify, or give the copy of the IDP or information to the case friend and the requirements must  be interpreted in this way.
cy-gb	Fodd bynnag, os oes gan y plentyn gyfaill achos, mae hawliau'r plentyn o dan y gofynion hynny i'w harfer gan y cyfaill achos ac yn unol â hynny, rhaid  i'r ysgol a gynhelir neu'r awdurdod lleol hysbysu’r cyfaill achos, neu roi'r copi o'r CDU neu wybodaeth i'r cyfaill achos a rhaid  dehongli'r gofynion fel hyn . 

en-gb	This is an interpretation provision which is part of the requirements imposed by the Code.
cy-gb	Darpariaeth ddehongli sy'n rhan o'r gofynion a osodir gan y Cod yw hon.

en-gb	Requirement imposed by the Code.
cy-gb	Gofyniad a osodir gan y Cod.

en-gb	As it is part of the requirement imposed by the Code.
cy-gb	Gan ei fod yn rhan o'r gofyniad a osodir gan y Cod.

en-gb	For example, a maintained school required to decide whether a child registered at the school has ALN, is subject to requirements set out in Chapter 12 to notify the child that it is deciding the matter, to give the child certain information with that notification and to give certain information when either notifying the child of its decision that the child does not have ALN or giving the child a copy of the IDP it has prepared.
cy-gb	Er enghraifft, os bydd yn ofynnol ar ysgol a gynhelir i benderfynu a oes ADY gan blentyn sydd wedi'i gofrestru yn yr ysgol, bydd yr ysgol yn ddarostyngedig i ofynion a nodir ym Mhennod 12 i hysbysu'r plentyn ei bod yn penderfynu ar y mater, rhoi gwybodaeth benodol i'r plentyn gyda'r hysbysiad hwnnw a rhoi gwybodaeth benodol naill ai wrth hysbysu'r plentyn o'i phenderfyniad nad oes gan y plentyn ADY neu wrth roi copi o'r CDU y mae wedi'i lunio i'r plentyn.

en-gb	If the duties in the Act to notify the child of a decision that the child does not have ALN or to give a copy of the IDP following a decision that the child has ALN do not apply, then nor do the related requirements imposed by the Code (to notify the child or give information to the child).
cy-gb	Os nad yw'r dyletswyddau yn y Ddeddf i hysbysu'r plentyn o benderfyniad nad oes gan y plentyn ADY neu i roi copi o'r CDU yn dilyn penderfyniad bod gan y plentyn ADY yn gymwys, nid yw'r gofynion cysylltiedig a osodir gan y Cod (i hysbysu'r plentyn neu i roi gwybodaeth i'r plentyn) yn gymwys ychwaith.

en-gb	Chapter 30 deals with when those duties in the Act do not apply. 41   However, if the child has a case friend, the
cy-gb	Mae Pennod 30 yn ymdrin â phryd nad yw'r dyletswyddau hynny yn y Ddeddf yn gymwys.

en-gb	maintained school is required to notify and give information to the case friend instead.
cy-gb	Fodd bynnag, os oes gan y plentyn gyfaill achos, mae'n ofynnol i'r ysgol a gynhelir hysbysu a rhoi gwybodaeth i’r cyfaill achos yn lle hynny.

en-gb	None of this affects requirements to inform, notify or otherwise involve the child’s parent.
cy-gb	Nid oes dim o hyn yn effeithio ar ofynion i roi gwybod i riant y plentyn, i’w hysbysu neu i’w gynnwys fel arall.

en-gb	Nor does it affect other requirements about involving a child in the exercise of functions under the ALN system.
cy-gb	Nid yw ychwaith yn effeithio ar ofynion eraill ynghylch cynnwys plentyn wrth arfer swyddogaethau o dan y system ADY.

en-gb	Exercise of rights by representatives for parents and young people who lack capacity and the interpretation of requirements imposed by the Code
cy-gb	Arfer hawliau gan gynrychiolwyr rhieni a phobl ifanc nad oes ganddynt alluedd a'r dehongliad o ofynion a osodir gan y Cod

en-gb	Young people and parents of children can use a representative to act on their behalf when exercising rights under the Act if they lack capacity at the time the rights fall to be exercised.
cy-gb	Gall pobl ifanc a rhieni plant ddefnyddio cynrychiolydd i weithredu ar eu rhan wrth arfer hawliau o dan y Ddeddf os nad oes ganddynt alluedd ar yr adeg y mae'r hawliau i'w harfer.

en-gb	This is explained further in Chapter 31.
cy-gb	Esbonnir hyn ymhellach ym Mhennod 31.

en-gb	In cases where a child’s parent or young person lacks capacity at the time when a requirement in the Act falls to be complied with or a right in the Act may be exercised, Chapter 31 needs to be considered alongside the relevant Chapter dealing with the right or requirement (see in particular paragraph 31.8 ).
cy-gb	Mewn achosion pan nad oes gan berson ifanc neu riant plentyn alluedd ar yr adeg y mae angen cydymffurfio â gofyniad yn y Ddeddf neu pan geir arfer hawl yn y Ddeddf, mae angen ystyried Pennod 31 ochr yn ochr â'r Bennod berthnasol sy'n ymdrin â'r hawl neu'r gofyniad (gweler paragraff 31.8  yn benodol).

en-gb	The following paragraphs deal with how requirements imposed by the Code are to be interpreted.
cy-gb	Mae'r paragraffau canlynol yn ymdrin â sut y dylid dehongli gofynion a osodir gan y Cod.

en-gb	See also Part 4 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021.
cy-gb	Gweler Rhan 4 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021 hefyd.

en-gb	If a child’s parent lacks capacity when a requirement imposed by the Code to do any of the following (however expressed) falls to be complied with, the relevant reference in the requirement to the child’s parent is to be read as a reference to a parent’s representative-
cy-gb	Os nad oes gan riant plentyn alluedd i wneud unrhyw un o'r canlynol (sut bynnag y'u mynegir), pan fydd angen cydymffurfio â gofyniad a osodir gan y Cod, mae'r cyfeiriad perthnasol yn y gofyniad at riant y plentyn i'w ddarllen fel cyfeiriad at gynrychiolydd rhiant-

en-gb	notify a child’s parent (including a parent of a detained person who is a child) of something;
cy-gb	hysbysu rhiant plentyn (gan gynnwys rhiant person sy'n cael ei gadw'n gaeth sy'n blentyn) am rywbeth;

en-gb	give a copy of an IDP to a child’s parent;
cy-gb	rhoi copi o CDU i riant plentyn;

en-gb	give particular information to a child’s parent (including a parent of a detained person or a pupil who, in either case, is a child) when notifying the parent of something or giving the parent a copy of an IDP or revised IDP.
cy-gb	rhoi gwybodaeth benodol i riant plentyn (gan gynnwys rhiant person sy'n cael ei gadw'n gaeth neu ddisgybl sydd, yn y naill achos neu'r llall, yn blentyn) wrth hysbysu'r rhiant am rywbeth neu roi copi o CDU neu CDU diwygiedig i'r rhiant.

en-gb	The requirements in the Code must 43 be interpreted in this way.
cy-gb	Rhaid dehongli’r gofynion yn y Cod fel hyn.  Gan fod hyn yn rhan o’r gofynion a osodir gan y Cod.

en-gb	Similarly, if a young person lacks capacity when a requirement imposed by the Code to do anything listed in the left hand column of the following table (however expressed) falls to be complied with, the requirement is to be read as indicated in the corresponding entry in the right hand column:
cy-gb	Yn yr un modd, os nad oes gan berson ifanc alluedd i wneud unrhyw beth a restrir yng ngholofn chwith y tabl canlynol (sut bynnag y'u mynegir), pan fydd angen cydymffurfio â gofyniad a osodir gan y Cod, mae'r gofyniad i'w ddarllen fel y nodir yn y cofnod cyfatebol yn y golofn dde:

en-gb	Requirement is to (however expressed)-
cy-gb	Gofyniad (sut bynnag y'i mynegir)

en-gb	Interpretation of requirement
cy-gb	Dehongli’r gofyniad

en-gb	notify a young person, or a detained person who is a young person, of something
cy-gb	hysbysu person ifanc, neu berson sy'n cael ei gadw'n gaeth sy'n berson ifanc, am rywbeth

en-gb	the reference to the young person or the detained young person is to be read as a reference to the young person’s representative;
cy-gb	mae'r cyfeiriad at y person ifanc neu'r person ifanc sy'n cael ei gadw'n gaeth i'w ddarllen fel cyfeiriad at gynrychiolydd y person ifanc;

en-gb	explain to a young person (including one who is a detained person) the consequences of consenting to a decision on ALN being made and not doing so
cy-gb	esbonio i berson ifanc (gan gynnwys un sy'n cael ei gadw'n gaeth) ganlyniadau cydsynio i benderfyniad ar ADY gael ei wneud a chanlyniadau peidio â chydsynio

en-gb	the reference to the young person is to be read as a reference to the young person’s representative;
cy-gb	mae'r cyfeiriad at y person ifanc i'w ddarllen fel cyfeiriad at gynrychiolydd y person ifanc;

en-gb	seek a young person’s consent (including the consent of a young person who is a detained person) to a matter
cy-gb	gofyn am gydsyniad person ifanc (gan gynnwys cydsyniad person ifanc sy'n berson sy'n cael ei gadw'n gaeth) i fater

en-gb	a reference to the young person’s consent is to be read as a reference to the consent of the young person’s representative;
cy-gb	mae cyfeiriad at gydsyniad y person ifanc i'w ddarllen fel cyfeiriad at gydsyniad cynrychiolydd y person ifanc;

en-gb	give a copy of an IDP to a young person
cy-gb	rhoi copi o CDU i berson ifanc

en-gb	give particular information to a young person or to a detained person or pupil who, in either case, is a young person, when notifying the young person, detained person or pupil of something or giving them a copy of an IDP or revised IDP
cy-gb	rhoi gwybodaeth benodol i berson ifanc neu i berson sy'n cael ei gadw'n gaeth neu ddisgybl sydd, yn y naill achos neu'r llall, yn berson ifanc, wrth hysbysu'r person ifanc, y person sy'n cael ei gadw'n gaeth neu'r disgybl am rywbeth

en-gb	the reference to the young person, detained person or pupil is to be read as a reference to the young person’s representative.
cy-gb	mae'r cyfeiriad at y person ifanc, y person sy'n cael ei gadw'n gaeth neu'r disgybl i'w ddarllen fel cyfeiriad at gynrychiolydd y person ifanc.

en-gb	This does not affect any other references in those requirements to the young person.
cy-gb	Nid yw hyn yn effeithio ar unrhyw gyfeiriadau eraill yn y gofynion hynny at y person ifanc.

en-gb	The requirements in the Code must be interpreted in this way.
cy-gb	Rhaid  dehongli'r gofynion yn y Cod fel hyn.

en-gb	The effect of this can be illustrated by the following example.
cy-gb	Gellir dangos effaith hyn drwy'r enghraifft ganlynol.

en-gb	There are various requirements imposed by the Code to:
cy-gb	Gosodir gofynion amrywiol gan y Cod i wneud y canlynol:

en-gb	seek the young person’s consent to the decision being made and, should the decision be that the young person has ALN, to an IDP being prepared and maintained
cy-gb	gofyn i'r person ifanc am ei gydsyniad i'r penderfyniad gael ei wneud ac, os mai'r penderfyniad yw bod gan y person ifanc ADY, i CDU gael ei lunio a’i gynnal.

en-gb	If the young person lacks capacity, the effect is that the reference to the young person’s consent is a reference to the consent of the young person’s representative but the second reference to the young person (“…the decision be that the young person has ALN …”) is unaffected.
cy-gb	Os nad oes gan y person ifanc alluedd, yr effaith yw bod y cyfeiriad at gydsyniad y person ifanc yn gyfeiriad at gydsyniad cynrychiolydd y person ifanc ond nid effeithir ar yr ail gyfeiriad at y person ifanc ("... y penderfyniad yw bod gan y person ifanc  ADY ...").

en-gb	Also, the following paragraph applies in respect of any requirement imposed by the Code (including in provision dealing with the meaning of when a school, FEI or local authority is required to decide whether a young person has ALN) which refers to any of the following (however expressed)-
cy-gb	Hefyd, mae'r paragraff canlynol yn gymwys mewn perthynas ag unrhyw ofyniad a osodir gan y Cod (gan gynnwys mewn darpariaeth sy'n ymdrin ag ystyr pryd mae’n ofynnol i ysgol, sefydliad addysg bellach neu awdurdod lleol benderfynu a oes gan berson ifanc ADY) sy'n cyfeirio at unrhyw un o'r canlynol (sut bynnag y'u mynegir)-

en-gb	a young person’s consent (including a young person who is a detained person);
cy-gb	cydsyniad person ifanc (gan gynnwys person ifanc sy'n berson sy'n cael ei gadw'n gaeth);

en-gb	a young person (including a young person who is a detained person) consenting to a matter;
cy-gb	person ifanc (gan gynnwys person ifanc sy'n berson sy'n cael ei gadw'n gaeth) sy'n cydsynio i fater;

en-gb	whether a young person (including a young person who is a detained person) consents, does not consent or objects to a matter;
cy-gb	a yw person ifanc (gan gynnwys person ifanc sy'n berson sy'n cael ei gadw'n gaeth) yn cydsynio, ddim yn cydsynio neu'n gwrthwynebu mater;

en-gb	in any other way refers to the consent of a young person or a young person consenting (including where the young person is a detained person).
cy-gb	mewn unrhyw ffordd arall yn cyfeirio at gydsyniad person ifanc neu berson ifanc sy'n cydsynio (gan gynnwys pan fo'r person ifanc yn berson sy'n cael ei gadw'n gaeth).

en-gb	If a young person lacks capacity when the requirement falls to be complied with in respect of the young person, a reference to the young person which relates to the reference to consent or lack of it (but only those references to the young person), is to be read as a reference to a young person’s representative.
cy-gb	Os nad oes gan berson ifanc alluedd pan fo angen cydymffurfio â'r gofyniad mewn perthynas â'r person ifanc, mae cyfeiriad at y person ifanc sy'n ymwneud â'r cyfeiriad at gydsyniad neu ddiffyg cydsyniad (ond dim ond y cyfeiriadau hynny at y person ifanc), i'w ddarllen fel cyfeiriad at gynrychiolydd person ifanc . Rhaid  dehongli'r gofynion hynny yn y Cod fel hyn.

en-gb	Those requirements in the Code must be interpreted in this way.
cy-gb	Gan fod hyn yn rhan o'r gofynion a osodir gan y Cod.

en-gb	As this is part of the requirements imposed by the Code.
cy-gb	Gellir dangos effaith hyn drwy'r enghraifft ganlynol.

en-gb	The effect of this can be illustrated by the following example.
cy-gb	Gosodir gofynion amrywiol gan y Cod i gofnodi'r canlynol:

en-gb	There are various requirements imposed by the Code to record the following:
cy-gb	pan fydd y person ifanc yn cydsynio i'r penderfyniad gael ei wneud neu i CDU gael ei lunio a'i gynnal, pryd a sut y rhoddwyd cydsyniad;

en-gb	where the young person consents to the decision being made or an IDP being prepared and maintained, when and how consent was given;
cy-gb	pan fydd y person ifanc yn gwrthwynebu unrhyw un o'r materion hynny, pryd a sut y gwrthwynebodd y person ifanc;

en-gb	where the young person objects to any of those matters, when and how the young person objected; where the young person has neither consented nor objected to any of those matters, the steps taken by the authority to seek the young person’s consent and explain the consequences of the authority deciding whether the young person has ALN.
cy-gb	os nad yw'r person ifanc wedi cydsynio i unrhyw un o'r materion hynny nac wedi gwrthwynebu, y camau a gymerwyd gan yr awdurdod i geisio cydsyniad y person ifanc ac egluro canlyniadau'r awdurdod yn penderfynu a oes gan y person ifanc ADY.

en-gb	If the young person lacks capacity, then the references in these requirements to the “young person”, except for the final one, are to be read as “the young person’s representative”.
cy-gb	Os nad oes gan y person ifanc alluedd, mae'r cyfeiriadau yn y gofynion hyn at y "person ifanc", ac eithrio'r un olaf, i'w darllen fel "cynrychiolydd y person ifanc”.

en-gb	Giving notifications or copies of documents
cy-gb	Rhoi hysbysiadau neu gopïau o ddogfennau

en-gb	Throughout the Code, reference is made to instances where a maintained school, FEI or local authority is required (expressed as a ‘ must ’) to:
cy-gb	Yn y Cod drwyddo draw, cyfeirir at achosion pan fydd yn ofynnol i ysgol a gynhelir, sefydliad addysg bellach neu awdurdod lleol (a fynegir fel ' rhaid '):

en-gb	notify a person of something, or
cy-gb	hysbysu person am rywbeth, neu

en-gb	give a document to a person (including a notice or a copy of a document).
cy-gb	rhoi dogfen i berson (gan gynnwys hysbysiad neu gopi o ddogfen).

en-gb	The Code also refers to instances where a maintained school, FEI or local authority should do those things.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn cyfeirio at achosion pan ddylai  ysgol a gynhelir, sefydliad addysg bellach neu awdurdod lleol wneud y pethau hynny.

en-gb	In all such instances, the notification or document may  be given to the person in question—
cy-gb	Ym mhob achos o'r fath, caniateir  rhoi'r hysbysiad neu'r ddogfen i'r person dan sylw—

en-gb	Section 88 of the Act covers notifications etc. required by the Act, regulation 3 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021 covers those required by those Regulations and this guidance covers requirements and guidance in the Code.
cy-gb	Mae adran 88 o'r Ddeddf yn ymdrin â hysbysiadau etc. sy'n ofynnol gan y Ddeddf, mae rheoliad 3 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021 yn ymdrin â'r rhai sy'n ofynnol gan y Rheoliadau hynny ac mae'r canllawiau hyn yn ymdrin â gofynion a chanllawiau yn y Cod.

en-gb	Regulation 3 also applies this to notifications etc. by the Welsh Ministers.
cy-gb	Mae rheoliad 3 hefyd yn cymhwyso hyn i hysbysiadau etc. gan Weinidogion Cymru.

en-gb	by delivering it to the person,
cy-gb	drwy ei draddodi neu ei thraddodi i’r person,

en-gb	by sending it by post to the person’s last known address,
cy-gb	drwy ei anfon neu ei hanfon drwy'r post i'r cyfeiriad diweddaraf sy'n hysbys ar gyfer y person,

en-gb	by leaving it at the person’s last known address , or
cy-gb	drwy ei adael nei ei gadael yn y cyfeiriad diwethaf sy'n hysbys ar gyfer y person , neu

en-gb	A notification or document given to a person by leaving it at the person’s last known address can be treated as having been given at the time at which it was left at that address:
cy-gb	Gellir trin hysbysiad neu ddogfen a roddir i berson drwy ei adael neu ei gadael yn y cyfeiriad diweddaraf sy'n hysbys ar gyfer y person fel pe bai wedi ei roi neu ei rhoi ar yr adeg y gadawyd yr hysbysiad neu’r ddogfen yn y cyfeiriad hwnnw:

en-gb	section 88(5) of the Act and regulation 3 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021.
cy-gb	adran 88(5) o'r Ddeddf a rheoliad 3 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021.

en-gb	by sending it to the person electronically, but this must not  be done unless that person has indicated a willingness to receive the notification or document electronically, and has provided the maintained school, FEI or local authority with an address suitable for that purpose.
cy-gb	drwy ei anfon neu ei hanfon at y person yn electronig, ond ni chaniateir gwneud hyn oni bai bod y person wedi nodi ei fod yn barod i dderbyn yr hysbysiad neu'r ddogfen yn electronig, a'i fod wedi darparu cyfeiriad addas i'r diben hwnnw i'r ysgol a gynhelir, y sefydliad addysg bellach neu'r awdurdod lleol.

en-gb	Section 88 of the Act, regulation 3 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021 in respect of requirements in the Act and those regulations.
cy-gb	Adran 88 o'r Ddeddf, rheoliad 3 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021 mewn perthynas â gofynion yn y Ddeddf a'r rheoliadau hynny.

en-gb	When a notification or document is given to the person by sending it by post, provided the letter containing it is properly addressed, pre-paid and posted, then it is treated as having been given, unless the contrary is proved, at the time when at which the letter would be delivered in the ordinary course of post.
cy-gb	Pan roddir hysbysiad neu ddogfen i'r person drwy ei anfon neu ei hanfon drwy'r post, ar yr amod bod y llythyr sy'n cynnwys yr hysbysiad neu'r ddogfen â chyfeiriad priodol arno, wedi'i dalu ymlaen llaw a'i bostio, caiff ei drin fel pe bai wedi'i roi, oni phrofir i'r gwrthwyneb, ar yr adeg y byddai'r llythyr yn cyrraedd pen ei daith pe bai'r post yn rhedeg fel y dylai.

en-gb	Where a notification or document is given electronically (in compliance with the conditions set out above), it is treated as having been given, unless the contrary is proved, on the day on which the electronic communication was sent. 50 
cy-gb	roddir hysbysiad neu ddogfen yn electronig (yn unol â'r amodau a nodir uchod), caiff ei drin fel pe bai wedi ei roi, oni phrofir i'r gwrthwyneb, ar y diwrnod yr anfonwyd y cyfathrebiad electronig.

en-gb	Section 7 of the Interpretation Act 1978 and section 14 of the Legislation (Wales) Act 2019.
cy-gb	Pan  Adran 7 o Ddeddf Dehongli 1978 ac adran 14 o Ddeddf Deddfwriaeth (Cymru) 2019.

en-gb	50  Section 88 of the Act and regulations 3 and 4 of the Additional Learning Needs (Wales) Regulations 2021.
cy-gb	Adran 88 o'r Ddeddf a rheoliadau 3 a 4 o Reoliadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (Cymru) 2021.

en-gb	When documents or notifications of decisions are given to children, their parents or young people, regard should be given to the principle of providing information in plain language and in preferred formats taking into account any communication needs or preferences of persons receiving the information.
cy-gb	Pan roddir dogfennau neu hysbysiadau o benderfyniadau i blant, eu rhieni neu bobl ifanc, dylid rhoi sylw i'r egwyddor o ddarparu gwybodaeth mewn iaith glir ac mewn fformatau a ffefrir gan ystyried unrhyw ddewisiadau neu anghenion cyfathrebu y rhai sy'n derbyn yr wybodaeth.

en-gb	In relation to young people, the duties and requirements in the Act and Code do not extend to providing notifications to parents.
cy-gb	Mewn perthynas â phobl ifanc, nid yw’r dyletswyddau a’r gofynion yn y Ddeddf a’r Cod yn ymestyn i ddarparu hysbysiadau i rieni.

en-gb	Cross-references to other parts of the Code
cy-gb	Croesgyfeirio i rannau eraill o’r Cod

en-gb	Throughout the Code there are cross-references to other parts of the Code.
cy-gb	Yn y Cod drwyddo draw, ceir croesgyfeirio i rannau eraill o’r Cod.

en-gb	Many of these are intended simply to be of assistance to the reader by alerting their attention to another section of the Code, which is likely to be of particular relevance or to alert the reader to the fact that a term or concept has a particular meaning.
cy-gb	Unig fwriad llawer o'r rhain yw bod o gymorth i'r darllenydd drwy dynnu ei sylw at adran arall o'r Cod, sy'n debygol o fod yn arbennig o berthnasol neu i dynnu sylw'r darllenydd at y ffaith bod gan derm neu gysyniad ystyr penodol.

en-gb	However, cross-references are not provided for every link between different parts of the Code, nor to every definition, since this would make the Code unworkably long.
cy-gb	Fodd bynnag, ni ddarperir croesgyfeiriad ar gyfer pob cysylltiad rhwng gwahanol rannau o’r Cod, nac ar gyfer pob diffiniad, gan y byddai hyn yn gwneud y Cod yn anymarferol o hir.

en-gb	Therefore, where a crossreference is not given, it should not be assumed that there is nothing else in the Code of relevance to the situation described in the text in question.
cy-gb	Os na roddir croesgyfeiriad, felly, ni ddylid tybio nad oes dim arall yn y Cod sy’n berthnasol i’r sefyllfa a ddisgrifir yn y testun dan sylw.

en-gb	Implementation arrangements
cy-gb	Trefniadau gweithredu

en-gb	A phased approach is being taken to introducing the ALN system, which is being implemented from September 2021 (although duties in the Act to designate ALNCos, DECLOs and Early Years ALNLOs came into force on 4 January 2021).
cy-gb	Mae dull fesul cam yn cael ei ddefnyddio i gyflwyno'r system ADY, a chaiff ei gweithredu o fis Medi 2021 (er i ddyletswyddau yn y Ddeddf i ddynodi CADY, SACDA a Swyddogion Arweiniol ADY y Blynyddoedd Cynnar ddod i rym ar 4 Ionawr 2021).

en-gb	During the implementation period, the ALN system will operate in parallel to the special educational needs system, which will gradually be phased out during that period.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod gweithredu, bydd y system ADY yn gweithredu ochr yn ochr â'r system anghenion addysgol arbennig.  Bydd y system honno’n dirwyn i ben yn raddol yn ystod y cyfnod hwnnw.

en-gb	The Welsh Ministers intend to publish guides on the implementation arrangements.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu cyhoeddi canllawiau ar y trefniadau gweithredu.

en-gb	Partners in delivery – role of individual organisations in the ALN system
cy-gb	Partneriaid cyflwyno – rôl sefydliadau unigol yn y system ADY

en-gb	There are a number of persons and bodies whose contribution will facilitate the development of IDPs and delivery of ALP to meet the needs of children and young people with ALN.
cy-gb	Bydd cyfraniad nifer o bersonau a chyrff yn hwyluso’r gwaith o ddatblygu CDUau a chyflwyno’r DDdY er mwyn diwallu anghenion plant a phobl ifanc ag ADY.

en-gb	The main role in the ALN system of those persons and bodies is described below.
cy-gb	Caiff prif rôl y personau a'r cyrff hynny o fewn y system ADY ei disgrifio isod.

en-gb	The Welsh Government is responsible for setting the policy direction for education within Wales.
cy-gb	Llywodraeth Cymru sy’n gyfrifol am bennu'r cyfeiriad polisi ar gyfer addysg yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Government is responsible for enabling the delivery bodies listed below to meet the needs of all children and young people, including those with ALN.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am alluogi’r cyrff cyflwyno a restrir isod i ddiwallu anghenion pob plentyn a pherson ifanc, gan gynnwys y rhai ag ADY.

en-gb	The Welsh Ministers have various functions in relation to the provision of education, including further education, and powers of intervention in relation to education matters.
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru swyddogaethau amrywiol mewn perthynas â darparu addysg, gan gynnwys addysg bellach, a phwerau ymyrryd mewn perthynas â materion addysg.

en-gb	Local authorities
cy-gb	Awdurdodau lleol

en-gb	The Act places a range of duties on local authorities in relation to ALN, which can be grouped as follows:
cy-gb	Mae'r Ddeddf yn gosod ystod o ddyletswyddau ar awdurdodau lleol mewn perthynas ag ADY, a gellir eu grwpio fel a ganlyn:

en-gb	Specific duties  - in relation to individual learners (usually those in their area) such as duties to maintain IDPs for some learners (including learners who are dual registered and those with more complex needs) and the duty to reconsider decisions made by school governing bodies.
cy-gb	dyletswyddau penodol - mewn perthynas â dysgwyr unigol (y rheini o fewn eu hardal fel rheol), e.e. dyletswyddau i gynnal CDUau ar gyfer rhai dysgwyr (gan gynnwys dysgwyr sydd wedi'u cofrestru mewn dau leoliad a'r rheini sydd ag anghenion mwy cymhleth) a'r ddyletswydd i ailystyried penderfyniadau a wneir gan gyrff llywodraethu ysgolion.

en-gb	General duties  - to support the functioning and effectiveness of the ALN system – including the duty to provide information and advice, the duty to keep additional learning provision under review and the duties to have due regard to United Nations’ Conventions.
cy-gb	dyletswyddau cyffredinol - i gefnogi sut mae'r system ADY yn gweithio a'i heffeithiolrwydd - gan gynnwys y ddyletswydd i ddarparu gwybodaeth a chyngor, y ddyletswydd i adolygu darpariaeth ddysgu ychwanegol yn barhaus a'r dyletswyddau i roi sylw dyledus i Gonfensiynau'r Cenhedloedd Unedig.

en-gb	In addition, local authorities have general education functions - related to maintaining schools and the provision of education, including intervention powers where schools fail to perform their duties.
cy-gb	Yn ogystal, mae gan awdurdodau lleol swyddogaethau addysg cyffredinol - sy'n ymwneud â chynnal ysgolion a darparu addysg, gan gynnwys pwerau ymyrryd pan fydd ysgolion yn methu yn eu dyletswyddau.

en-gb	Local authorities are directly responsible for meeting the needs of children and young people with the most complex or severe needs and those who do not attend a maintained school or FEI (including those below school age).
cy-gb	Mae awdurdodau lleol yn gyfrifol yn uniongyrchol am ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc sydd â’r anghenion mwyaf cymhleth neu ddifrifol a'r rhai nad ydynt yn mynychu ysgol a gynhelir na sefydliad addysg bellach (gan gynnwys y rhai sy’n iau na’r oedran ysgol).

en-gb	Maintained schools in Wales
cy-gb	Ysgolion a gynhelir yng Nghymru