Skip to content

Beichiogrwydd a'r blynyddoedd cynnar

Dolenni perthnasol

Mae rhaglenni sgrinio’n fentrau pwysig ym maes iechyd cyhoeddus, gan eu bod yn caniatáu i ni ddatgelu a thrin unrhyw broblemau iechyd posibl yn gynnar.
Mae’r blynyddoedd cynnar, a ddiffinnir yng Nghymru fel y cyfnod sy’n dechrau cyn i blentyn gael ei eni hyd ddiwedd y Cyfnod Sylfaen, neu 0 i 7 oed.
Os hoffech gael unrhyw ddogfennau sydd ar y dudalen hon mewn fformat gwahanol, rhowch wybod inni.
Mam a'i plentyn

Popeth y mae angen i chi ei wybod am feichiogrwydd a phum mlynedd gyntaf bywyd eich plentyn.

Galw Iechyd Cymru

I gael gwybodaeth sylfaenol sy’n cwmpasu pob agwedd ar feichiogrwydd, ewch i wefan Galw Iechyd Cymru lle mae erthyglau defnyddiol am feichiogrwydd a gofal yn ystod beichiogrwydd (iechyd a gofal cyn geni, gan gynnwys cyngor ar ddeiet ac ymarfer corff).

Galw Iechyd Cymru (Beichiogrwydd) (dolen allanol)

Galw Iechyd Cymru (gofal beichiogrwydd) (dolen allanol)

Fitamin D

Mae adrannau iechyd y DU yn dweud bod rhai grwpiau o bobl mewn perygl o ddioddef diffyg fitamin D. Dylai’r grwpiau hyn gymryd tabledi bob dydd i sicrhau bod eu cyrff yn cael digon o fitamin D:

  • mae Pob menyw feichiog a phob menyw sy’n bwydo ar y fron, yn enwedig menywod yn eu harddegau a menywod ifanc, mewn perygl o ddioddef diffyg fitamin D
  • plant dan 5 oed
  • pobl nad ydynt yn cael lawer o haul ar eu croen, er enghraifft, pobl sy’n gorchuddio’u croen am resymau diwylliannol, sy’n gaeth i’r tŷ neu sy’n gorfod aros y tu mewn am gyfnodau hir
  • pobl o leiafrifoedd ethnig sydd â chroen tywyll, gan nad yw eu cyrff yn gallu cynhyrchu cymaint o fitamin D. Mae’r rhan fwyaf o achosion clinigol o ddiffyg fitamin D i’w gweld ymhlith plant o dras Africanaidd-Caribïaidd a De Asiaidd.

Mae menywod a phlant sy’n cymryd rhan yn y cynllun Cychwyn Iach, sydd ar waith ledled y DU, yn gallu cael tabledi sy’n cynnwys fitamin D am ddim. Am fwy o wybodaeth ewch i wefan Healthy Start (dolen allanol, Saesneg yn unig)

Dechrau am Oes

Dyw hi byth yn rhy gynnar i ddechrau gwneud yn siŵr bod eich babi'n cael dyfodol iach a hapus. Ewch i dudalen Dechrau am Oes (dolen allanol, Saesneg yn unig) am wybodaeth a chyngor defnyddiol ar fwydo a chael y bychan i symud – a phopeth yn y canol.

Y 5 mlynedd gyntaf

Mae 5 mlynedd gyntaf bywyd eich plentyn yn darparu'r sylfaen ar gyfer ei iechyd a'i les yn y dyfodol. Hyd yn oed cyn i'ch plentyn gael ei eni, bydd yr hyn rydych yn ei fwyta, a ydych yn smygu neu'n yfed alcohol, ac a ydych yn edrych ar ôl eich hiechyd chi'ch hun, yn cael effaith ar ei ddatblygiad.

Fel babanod a phlant ifanc, byddant yn dibynnu arnoch chi a'u gofalwyr eraill i roi cariad a sylw iddynt, eu diogelu rhag niwed, eu helpu i ddysgu cerdded a siarad, ac ysgogi eu cyfeillgarwch â phlant eraill.

Bydd rhoi bwyd a diodydd iach iddynt o'r cychwyn cyntaf yn eu helpu i dyfu fyny'n gryf ac yn iach, a gall hefyd eu helpu i feithrin arferion bwyta iach a fydd yn parhau gydol eu hoes.

Mae plant yn dysgu drwy efelychu eu rhieni. Felly, os ydych chi'n byw bywyd iach, yn bwyta'n dda a ddim yn smygu, mae'n debygol y bydd eich plentyn yr un peth pan fydd yn hŷn.

Cewch wybodaeth am feichiogrwydd, genedigaeth, bwydo eich babi a mwy am y cyfnod pwysig o enedigaeth eich plentyn tan y bydd yn bum mlwydd oed. Os hoffech drafod unrhyw beth yn fwy manwl, cofiwch fod eich bydwraig, eich ymwelydd iechyd a'ch meddyg teulu ar gael i'ch helpu i roi'r dechrau gorau posibl i'ch plentyn mewn bywyd. Gallant hefyd roi gwybod i chi beth sy'n digwydd yn eich ardal i gefnogi rhieni sydd â phlant o'r un oed â'ch plentyn chi.

Cyhoeddi cyngor diwygiedig ar fwyta pysgnau pan yn feichiog, yn bwydo ar y fron, neu yn y misoedd cynnar

Mae Llywodraeth Cymru ac Asiantaeth Safonau Bwyd (ASB) Cymru nawr yn cynghori:

  • ei bod yn ddiogel i famau sy’n feichiog neu’n bwydo ar y fron fwyta pysgnau neu fwydydd sy’n cynnwys pysgnau, p’un a oes hanes o alergeddau yn eu teulu ai peidio
  • y dylai mamau fwydo’u babanod ar y fron yn unig hyd at 6 mis. Os bydd mam am ddechrau rhoi bwydydd solet yn gynharach na hynny, ni ddylai roi pysgnau na chnau eraill, hadau, llaeth, wyau, gwenith, pysgod, pysgod cregyn (neu fwydydd sy’n cynnwys y rhain) tan ar ôl y 6 mis cyntaf
  • y dylai’r fam siarad â’i Meddyg Teulu, Ymwelydd Iechyd neu’r arbenigwr meddygol priodol os bydd gan blentyn alergedd sy’n hysbys, neu os bydd gan ei deulu agos hanes o alergeddau.

Am wybodaeth bellach ewch i wefan yr ASB (dolen allanol)

Ewch at wefan ‘Bwyta’n iach, teimlo’n iach’ yr FSA am alergedd i bysgnau – cyngor cyffredinol (dolen allanol, Saesneg yn unig)

Ceir gwybodaeth fanylach am feichiogrwydd, bwydo babanod a’u diddyfnu ar wefan NHS Choices (dolen allanol)