Skip to content

Addysgu gwleidyddiaeth mewn ysgolion

Mae Deddf Addysg 1996 yn gofyn i benaethiaid, cyrff llywodraethu ac awdurdodau lleol sicrhau bod disgyblion yn derbyn safbwyntiau cytbwys os yw nhw’n cael eu haddysgu am ddemocratiaeth a gwleidyddiaeth.

Dros y misoedd nesaf mae’n dra thebygol bydd tipyn o weithgareddau a lobïo gwleidyddol yn digwydd ar draws Cymru gyfan. Bydd Cymru’n cynnal refferendwm ynglŷn â chynyddu pwerau deddfu Cynulliad Cenedlaethol Cymru ym mis Mawrth, ac ym mis Mai fe gynhelir etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Mae’n bosibl y bydd ysgolion yn cymryd y cyfle hwn i godi ymwybyddiaeth o wleidyddiaeth, dinasyddiaeth a democratiaeth gyda disgyblion. ‘Does dim o’i le ar hyn. Os ydym yn ymrwymo i ddatblygu ein pobl ifanc ac i’w darparu â sgiliau bywyd i gwrdd â heriau’r dyfodol, mae’n iawn hefyd fod rhan o’r datblygiad hynny’n cynnwys addysgu pobl ifanc am sut mae ein system ddemocrataidd yn gweithio gan gynnwys yr hawl i bleidleisio a dadlau dros faterion.  

Er hynny wrth wneud hyn, mae angen i benaethiaid a staff ysgolion ac awdurdodau lleol gydymffurfio â chyfreithiau sy’n  bodoli ac a esbonnir yn yr erthygl hon.

Mae Adran 406 Deddf Addysg 1996 yn gofyn i awdurdodau lleol, cyrff llywodraethu a phenaethiaid wahardd disgyblion iau (disgyblion sydd dan 12 oed) rhag cymryd rhan mewn gweithgareddau gwleidyddol pleidiol yn yr ysgol. Mae hefyd yn gwahardd hyrwyddo safbwyntiau gwleidyddol pleidiol wrth addysgu unrhyw bwnc i unrhyw ddisgybl. Pan fydd y gweithgareddau yn digwydd y tu allan i safle’r ysgol, ni chaniateir i ddisgyblion iau gymryd rhan os yw’r gweithgareddau wedi eu trefnu gan aelod o staff yr ysgol neu unrhyw un sy’n ymddwyn ar ran yr ysgol.  

Mae adran 407 o’r un Ddeddf yn datgan bod yn rhaid i’r awdurdod lleol, cyrff llywodraethu a phenaethiaid gymryd camau i sicrhau bod disgyblion yn cael eu cyflwyno â safbwyntiau cytbwys o faterion gwleidyddol ym mhob achos. Mae hyn yn cynnwys pan fydd materion gwleidyddol yn cael eu dwyn i sylw disgyblion tra'u bod nhw yn yr ysgol neu’n cymryd rhan mewn gweithgareddau allgyrsiol a ddarperir neu a drefnir yn neu ar ran yr ysgol.

Mae’n bwysig bod penaethiaid a llywodraethwyr yn ymwybodol o’u dyletswyddau yn y mater hwn, a dylen nhw sicrhau bod yr wybodaeth hon yn hysbys i holl staff yr ysgol.

Gallwn werthfawrogi bod camgymeriadau gwirioneddol yn digwydd ar adegau, ac mewn amgylchiadau o’r fath, byddem yn disgwyl i gyrff llywodraethu sicrhau bod cyfleoedd tebyg yn cael ei roi i glywed safbwyntiau cyferbyniol.